قەندیل پرێس
قۆناغی پاش هاوپهیمانان: دهوڵهت یان وهكالهت؟
قهندیل پرێس- ڕاپۆرتی شیكاری
دکتۆر یاسین تەها، پسپۆڕ لە مێژووی ئایینزا ئیسلامییەکان و شارەزا لە کاروباری عێراق، لە شیكارییەکی قووڵدا بۆ خانەی هزریی كوردستان، نەخشەی هێز و ئاڵنگارییەکانی قۆناغی داهاتووی وڵات پاش کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە ٣٠ی ئەیلوولدا دەخاتە ڕوو، کە وەک خاڵێکی وەرچەرخانی ستراتیژی لە مێژووی سیاسی و ئەمنیی عێراقدا بینراوە و دەوڵەت دەخاتەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەخت بۆ سەروەری و پڕکردنەوەی بۆشایییە جیۆپۆلیتیکییەکان.
لە بەشی یەکەمی شیكارییەکەدا، ئاماژە بەوە کراوە کە پەیوەندیی نێوان بەغدا و واشنتۆن لە قۆناغی ئۆپەراسیۆنی عەزمی پۆڵایینەوە دەگوازرێتەوە بۆ هاوبەشیی ئەمنیی دووقۆڵی لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی سۆفا، کە تێیدا ئامادەیی ئەمریکا لە هێزێکی شەڕکەرەوە دەبێتە ڕاوێژکاری و عێراق دەبێت بەرپرسیارێتیی نیشتمانی هەڵگرێت. جیاوازیی ئەمجارە لەگەڵ کشاندنەوەی ساڵی ٢٠١١ لەوەدایە کە مەترسیی سەرەکی ئیتر تەنیا داعش و تیرۆری دەرەکی نییە، بەڵکوو فرەناوەندیی چەکداری و هەژموونی گرووپە وەلائییەکانە کە دەوڵەت دەخەنە نێوان بەرداشی سەروەری و هەژموونی گرووپە نافەرمییەکانەوە.
لە بەشی دووەمدا، نەخشەی دابەشبوونی گرووپە چەکدارەکانی شیعە بۆ سەر سێ ئاراستە دەخرێتە ڕوو: ئاراستەی یەکەم بریتییە لە تێکەڵبوون وەک تاکتیک لای ڕەوتی سەدر و عەسائیبی ئەهلی حەق بە ئامانجی پاراستنی باڵە سەربازییەکانیان لەژێر چەتری دەوڵەتدا و وەرگرتنی بودجە بەبێ دەستبەرداریبوون لە مەرجەعییەتی خۆیان. ئاراستەی دووەم بریتییە لە بەرەی ڤیتۆی چەک لای کەتابی حزبوڵڵا و بزووتنەوەی نوجەبا کە بەئاشکرا لۆژیکی چەکداماڵین ڕەت دەکەنەوە و وەک ئەکتەری سەروودەوڵەت ڕەفتار دەکەن. ئاراستەی سێیەمیش بریتییە لە شانە سێبەرەکان و سوپای نادیار کە بەپێی زانیارییەکانی ڕۆیتەرز لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێرانەوە بۆ هێرشی درۆنی و دوورکەوتنەوە لە بەرپرسیارێتیی نێودەوڵەتی دروست کراون.
لە بەشی سێیەمدا، باس لە ستراتیژیی تاران دەکرێت کە عێراقی بۆ بووەتە دوایین سەنگەری ستراتیژی و گوتاری گرووپەکانی لە نیشتمانیبوونەوە بۆ ئومەمییەتی شیعی گۆڕیوە، هەرچەندە فەرماندەی فەیلەقی قودس داوای ڕێگریکردن لە بەریەککەوتن لەگەڵ هێزە عێراقییەکانی کردووە بەڵام دەستبەرداربوونی چەکی ڕەتکردووەتەوە. هاوکات واژۆکردنی ڕێککەوتننامەی مەککە لە ئابی ٢٠٢٦ لەنێوان سعوودیا، تورکیا و پاکستان و گۆڕانکارییەکانی سووریا ترسی لای ناوەندە شیعییەکان دروست کردووە کە سیناریۆی ئێدلب لە مووسڵ و کەرکووک دووبارە ببێتەوە.
لە بەشی چوارەمدا، ڕوون کراوەتەوە کە واشنتۆن لە ڕێگەی نەخشەی ئابووری و هێڵی نوێی بۆڕیی نەوتەوە هەوڵی کەمکردنەوەی بایەخی گەرووی هورمز و تێکەڵکردنی ئابووریی عێراق لەگەڵ دژبەرانی ئێران دەدات تاوەکوو عێراق لە گۆشەگیری ڕزگار بکات.
لە بەشی پێنجەمدا، هەنگاوەکانی حکوومەتی عێراق بە سەرۆکایەتیی عەلی زەیدی خستووەتەڕوو کە فرەڕەهەندن و بریتیین لە ناساندنی پرسی چەک وەک ئەرکێکی یاسایی لە چوارچێوەی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا، بەکارهێنانی دیالۆگ وەک بژاردەی یەکەم لەگەڵ ناردنی پەیامی توند لەڕێگەی هێزەوە، دەستبەسەرداگرتنی درۆن و داخستنی بارەگا نافەرمییەکان، و کاراکردنەوەی نووسینگەی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان بۆ کۆتاییهاتن بە جەمسەرگیریی ئەمنی.
لە کۆتاییدا، دکتۆر یاسین تەها داهاتووی عێراق لە پاش کشانەوەی هاوپەیمانان لە سێ سیناریۆدا کورت دەکاتەوە کە ئەوانیش سیناریۆی سڕکردنی کاتیی چالاکییەکان وەک مانۆڕێک بۆ پاراستنی حەشدی شەعبی، سیناریۆی بەریەککەوتنی جڵەوکراو و ئۆپەراسیۆنی نەشتەرگەریی ئەمنی ئەگەر گرووپە ڕادیکاڵەکان ملی نەدەن، و سیناریۆی سپیکردنەوەی چەک و تێکەڵکردنی چەکدارەکانە لەناو دامەزراوە فەرمییەکاندا لە کاتێکدا لە ناواخندا هەژموونیان دەمێنێتەوە.
