قەندیل پرێس
قەندیل پرێس – راپۆرتی بەدواداچوون
لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان بەدەست قەیرانی دارایی و سیاسیی ناوخۆییەوە دەناڵێنێت، ئاماژەکان لە واشنتۆنەوە باس لە وەرچەرخانێکی ستراتیژی مەترسیدار دەکەن کە کاریگەری قووڵ لەسەر ئاییندەی قەوارەی هەرێمی کوردستان و پەیوەندییەکانی لەگەڵ جیهانی دەرەوە دروست دەکات. سەرچاوەیەکی سیاسی ئاگادار کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ قەندیل پرێس ڕایگەیاند کە واشنتۆن خەریکە پاڵپشتییە بێ مەرجەکانی بۆ هێزە چەکدارەکانی هەرێم کۆتایی پێدەهێنێت و بەغدا وەک تاقە ناوەندی شەرعی و یاسایی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیە ئەمنییەکان و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە ناوچەکەدا دەبینێت.
ئەم گۆڕانکارییە کاتێک بە ڕوونی دەرکەوت کە باس لە زیادکردنی بودجەی دژەتیرۆری عێراق بۆ حەوت هێندە کرا لە بەرامبەر بڕینی بودجەی پێشمەرگە، ئەمەش تەنها وەک سزایەکی دارایی سادە لێکنادرێتەوە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی بنەڕەتییە لە چەمکی شەرعییەت لای ئەمریکا. واشنتۆن لە دوای ساڵانێکی زۆر لە تاقیکردنەوەی مۆدێلی هەرێم، ئێستا گەیشتووەتە ئەو قەناعەتەی کە پاراستنی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێویستی بە دەوڵەتێکی مەرکەزیی بەهێز لە بەغدا هەیە نەک مامەڵەکردن لەگەڵ جەمسەری جیاواز.
ئەم هەنگاوە نیشانەیەکی ڕوونە کە ئەمریکا بڕیاری داوە بەغدا بکاتە تاکە سەکۆی شەرعی بۆ هەماهەنگی ئەمنی، ئەمەش پێگەی هەرێم وەک قەوارەیەکی نیمچە سەربەخۆ لە هاوکێشە نێودەوڵەتییەکاندا بۆ نزمترین ئاست لاواز دەکات.
لە لایەکی ترەوە ساڵانێکی زۆرە ئەمریکا و هاوپەیمانان فشاری توند و بەردەوام دەکەن بۆ یەکخستنەوەی هێزەکانی حەفتا و هەشتا لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگەدا، بەڵام ململانێی توندی حزبی و بەرژەوەندییەکانی پارتی و یەکێتی ئەم پرۆسەیەی پەکخستووە و نەیانهێشتووە سوپایەکی نیشتمانی یەکگرتوو دروست بێت. بڕینی بودجەکە لە ئێستادا وەک گەورەترین بێ ئومێدی ئەمریکا دەبینرێت بەرامبەر بەو چاکسازییە خاوانەی کە تەنها لەسەر کاغەز ماونەتەوە.
شارەزایانی سیاسی پێیان وایە ئەم بڕیارە نەک هەر نابێتە هۆی یەکگرتنەوەی هێزەکان، بەڵکو ئەگەری هەیە کێبڕکێی ناوخۆیی نێوان هەردوو حزب بۆ دەستکەوتنی ئەو هاوکارییە کەمبووەوانەی کە ماونەتەوە توندتر بکات و درزی ناوخۆیی و دوو ئیدارەیی سەربازی قووڵتر بکاتەوە.
ڕەهەندێکی تری ئەم فشارانە پەیوەندی بە دۆسیە یاساییەکان و سپیکردنەوەی پارەوە هەیە. تۆمارکردنی سکاڵا لەلایەن وەزارەتی دادی ئەمریکا لەسەر موڵکێکی سی ملیۆن دۆلاریی کوڕی بارزانی و تۆمەتەکانی بەرتێل لە گرێبەستە سووتەمەنییەکاندا، وەرچەرخانێکی یاسایی بێوێنەیە لە مێژووی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و واشنتۆن.
سەرچاوە سیاسییەکە بۆ قەندیل پرێس ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تەنها سەرەتایەکە بۆ بە نێودەوڵەتیکردنی دۆسیەکانی گەندەڵی لە هەرێمی کوردستان. چیتر ئەمریکا چاوپۆشی لە کۆکردنەوەی سەروەت و سامانی بەرپرسانی هەرێم ناکات وەک بەشێک لە پاراستنی سەقامگیری، بەڵکو ئەم ڕێکارە یاساییانە شەرعییەتی نێودەوڵەتی خێزانە دەسەڵاتدارەکان دەخاتە ژێر پرسیارێکی جدییەوە و دەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا ببێتە هۆی سەپاندنی سزای تاکەکەسی و دارایی توند لەژێر یاسای ماگنیتسکی.
لە ئێستادا هەرێمی کوردستان لەبەردەم دوو بژاردەی یەکلاکەرەوەدایە کە داهاتووی ئەم قەوارەیە دیاری دەکەن. بژاردەی یەکەم بریتییە لە ئەنجامدانی چاکسازیی ڕاستەقینە و بنەڕەتی و دەستبەرداربوون لە بەرژەوەندییە حزبی و بنەماڵەییەکان لەپێناو مانەوەی هەرێم، بەڵام بژاردەی دووەم کە مەترسیدارە بریتییە لە بەردەوامبوون لەسەر سیاسەتی ئێستا کە دەبێتە هۆی گۆشەگیرییەکی سیاسی و دارایی توند و دواجار لاوازبوونی تەواوەتی هەرێم بەرامبەر بە فشارەکانی بەغدا و وڵاتانی دەوروبەر.
ئاماژەکانی سەر زەوی ئەوە پیشان دەدەن کە دەسەڵاتی سیاسی لە هەرێم هێشتا ئامادە نییە قوربانی بە بەرژەوەندییە داراییەکانی بدات، ئەمەش مەترسییەکی جددی و ڕاستەقینەیە لەسەر داهاتووی کیانی سیاسی هەرێم.
لە ڕووی ئەمنییەوە، لێکەوتەکانی ئەم بڕیارە زۆر مەترسیدار دەبن چونکە بێ هاوکاریی دارایی و مەشقی بەردەوامی ئەمریکا، هێزی پێشمەرگە تووشی شڵەژان و پەککەوتن دەبێت. لە غیابی پاڵپشتی لۆجستی و مەیدانی هاوپەیمانان، ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەکانی وەک داعش و گروپە چەکدارە نایاساییەکان کارێکی یەکجار ئەستەم دەبێت. ئەم دۆخە نوێیە نیشانەی ئەوەیە کە ئەو هاوبەشییە ستراتیژییەی کە لە دوای دوو هەزار و سێ لەنێوان هەولێر و واشنتۆن دروست بوو، بەرەو کۆتایی دەچێت.
ئەمریکا چیتر وەک پارێزەرێکی هەمیشەیی و بێ مەرج سەیری هەرێم ناکات و ئەمەش سەرەتای قۆناغێکی نوێیە کە تێیدا هەرێم نەک هەر پاڵپشتییە داراییەکانی لەدەست دەدات، بەڵکو لە ڕووی سیاسیشەوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی پشتی تێدەکرێت ئەگەر گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە شێوازی حوکمڕانی و مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیە ئەمنی و داراییەکاندا نەکات.
