قەندیل پرێس
قەندیل پرێس – راپۆرتی شیکاری
دوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانیی عێراق، ئێستا ئەو وڵاتە لە وەرچەرخانێکی مێژووییدایە هەڵبژاردنێک کە بەپێ ئەنجامەکانی دەکرێت سیناریوکانی ڕابردوو دووبارەببنەوە، ڕەنگە ڕۆڵی عێراق لە ناوچەکەدا پێناسە بکاتەوە. هەڵبژاردنی خۆلی شەشەمی عێراق تەنیا ڕووداوێکی ناوخۆیی نییە، ئەم کێبڕکێ سیاسییە دەتوانێت ئاسۆیەکی نوێ لە پەیوەندییە ناوچەییەکان و بە تایبەت لە سیاسەت و هەژموونی ئێراندا و ئەمریکادا بکاتەوە.
ئێران هێشتا چاوی لەسەر ئێراقە وەکو پێگەی ئەمنی و ئابوری خۆی
ئێران دەیەوێت بە پەیامێکی پیرۆزبایی پشتیوانی خۆی بۆ عێراق نیشان بدات، بەڵام دەزانێت بارودۆخەکە گۆڕاوە. ئەگەر حکومەتێکی نوێ و کاریگەر و سەربەخۆ پێکبهێنرێت، ئیتر تاران بەتەنها لەڕێگەی پارتە شیعەکانەوە ناتوانێت کاریگەری دروست بکات و پێویستی بە گرتنەبەری ستراتیژییەکی هەمەچەشنتر دەبێت.
دوابەدوای کۆتایی هاتنی هەڵبژاردنەکانی عێراق، وەزیری دەرەوەی ئێران پیرۆزبایی لە سەرۆک وەزیران و لایەنە سیاسییەکان کرد، بەڵام بەرپرسانی ئێران دەزانن کە ئەم هەڵبژاردنە رەنگە ئاراستەی سیاسەت لە عێراق دابڕێژێتەوە و بەشێک لە شرۆڤەکارانیش دەڵێن داهاتووی سیاسی عێراق لە پێشبڕکێی تاران و واشنتن دیاری دەکرێت.
عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە پەیامێکدا کە ئاراستەی حکومەت و گەلی عێراقی کرد، پیرۆزبایی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقی “سەرکەوتووانە، سەلامەت و ئاشتیانە”ی کرد.
وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئیکس نووسیویەتی “ئەم هەڵبژاردنانە هەنگاوێکی گرنگ بوو بۆ چەسپاندنی پرۆسەی دیموکراسی لە عێراق و پاراستنی سەروەری و ئاسایشی ئەم وڵاتە”.
عەراقچی جەختی لەوەکردەوە: کۆماری ئیسلامی ئێران پێداگرە لەوەی پەیوەندی دۆستانەی خۆی لەگەڵ عێراق لە هەموو بوارەکاندا بپارێزێت و دوو وڵات بەرەو بەرژەوەندییەکی هاوبەش هەنگاوبنێن.
بەڕێوەچوونی بێ کێشەی هەڵبژاردنەکان، هەرچەندە ئەرێنی بێت، بەڵام نابێت وەک سەقامگیرییەکی بنەڕەتی و بەردەوام لێکدانەوەی بۆ بکرێت، دابەشبوونە گروپی و ئایینییەکان و پشک پشکێنەی لایەنەکان و لاوازی دامەزراوە نیشتمانییەکان و پرۆسەی بریاردان لە دەرەوەی دامەزراوە فەرمییەکان وەک ئاڵەنگارییەکی بنەرەتی لە عێراقدا دەمێنێتەوە.
گۆڕانکاری ناوچەییەکان و ئاسۆی هەژموونی ئێران لەسەر ئێراق
لە ڕوانگەی ناوچەییەوە عێراق دیمەنێکە کە ئێران و ئەمەریکا لە یەک کاتدا کێبڕکێی تێیدا دەکەن. تاران هێشتا عێراق بە یاریزانێکی سەرەکی دەزانێت؛ چ لە بواری سیاسی، ئابووری، یان ئەمنیدا، بەڵام کاریگەری ئێران لە هەڵبژاردنەکانی ئەم دواییەدا زیاتر لە قۆناغەکانی پێشوو ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەتەوە. لە لایەکی دیکەوە، ئامادەبوونی سەربازی و ئەمنیی ئەمەریکا و دانوستانەکانی پێش هەڵبژاردن دەریدەخات کە واشنتنیش لە هاوکێشە ناوچەییەکان دان بە گرنگی عێراقدا دەنێت.
پێکهێنانی حکومەتێکی نوێ کە پێکهاتەیەکی بەهێزتری هەبێت، دەتوانێت کاریگەری لەسەر پڕۆژە ناوچەییەکانی ئێران وەک ڕێڕەوی ترانزێت، وزە و هاوکاری ئەمنی هەبێت. هەر هەنگاوێکی بەغداد بەرەو هەمەچەشنکردنی پەیوەندییەکانی دەرەوە لێکەوتەی گرنگی بۆ تاران هەیە.
کاریگەری ئێران لە عێراق لەبەردەم دەرفەت و ئاستەنگیەکاندا
بۆ ئێران عێراق هەم “پردێکە” بۆ بازاڕ و ڕێڕەوی ترانزێت و هەم “قۆناغێک” بۆ کێبڕکێ لەگەڵ ڕۆژئاوا و ناوچەکە. پەیامی پیرۆزبایی عەراقچی ئەوە دەردەخات کە تاران هێشتا دەیەوێت ببێتە هاوبەش و هاوڕێی بەغداد، بەڵام واقیعە سیاسییە نوێیەکان هەندێک هۆشداری بە ئێران دەدەن، لاوازکردن یان گۆڕینی بەرەی ئێران لە پێکهاتەی سیاسی عێراقدا دەتوانێت کاریگەریی تاران کەم بکاتەوە.
لە هەمان کاتدا هەر نزیکبوونەوەیەکی عێراق لە ڕۆژئاوا، تورکیا، یان وڵاتانی کەنداو پێویستی بە پێداچوونەوەی ستراتیژی هەیە بە پەیوەندییەکانی ئێران لەگەڵ بەغداد.
لە لایەکی دیکەوە، ئێران دەتوانێت بە بەهێزکردنی هاوکاری ئابووری، وزە و ژێرخانی ئابووری، ڕۆڵی ستراتژیکی خۆی لە عێراقدا بچەسپێنێت.
ئەمریکا هەڕەشە لە بەشداری پێکردنی چەکدارانی ئێراقی سەر بە ئێران لە حکومەتی دەکات
نەیارەکانی سودانی کەوتوونەتە جوڵە بۆ دەستبەسەرداگرتنی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران، ئەمەریکا لەکاتێکدا پیرۆزبایی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی کرد، هەڕەشەی ئەوەشیکرد دەبێت کاری گروپە چەکدارەکان سنوردار بکرێت.
هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق کە لە 11ـی تشرینی دووەمی 2025 بەڕێوەچوو، کە تێیدا نزیکەی 56%ی هاوڵاتیان بەشداریان کرد و بە گوێرەی ئەنجامی هەڵبژاردنەکە هاوپەیمانی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان بە سەرۆکایەتی محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق زۆرترین کوررسییەکانی پەرلەمانی بەدەستهێناوە، بەڵام هیچ گروپێک نەیتوانیوە زۆرینەی رەهای کورسییەکانی پەرلەمان دەستەبەر بکات و پێدەچێت پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت پرۆسەیکی ئاڵۆز بێت.
دواجار هەڵبژاردنەکانی ئەم دواییەی عێراق هەم دەرفەتە و هەم هەڕەشەیە. ئەگەر ئێران ژیرانە مامەڵە بکات، دەتوانێت پێگەی خۆی بچەسپێنێت؛ ئەگەرنا وردە وردە لە سیاسەتی عێراق پەراوێز دەخرێت و ئەمەش بەشێکی گرنگی هاوکێشەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە ناوچەکەدا دەبێت.
