قندیل پرس
✍️ آمبرین زمان (Amberin Zaman)
منبع: المانیتور/ ترجمه اختصاصی قندیل پرس
یکی از قدرتمندترین گروههای مسلح اپوزیسیون کورد ایران، ادعای عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران (که در مصاحبهای در روز یکشنبه پخش شد) مبنی بر اینکه ترکیه مانع مشارکت کوردها در برنامههای آمریکا و اسرائیل برای سرنگونی رژیم ایران شده است را رد کرد. سیامند معینی، عضو شورای اجرایی حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک)، روز سهشنبه در یک مصاحبه اختصاصی به المانیتور گفت که غیرقابل تصور است که ایالات متحده یا اسرائیل «یک هدف استراتژیک با آن عظمت را به دلیل نگرانی از اعتراضات ترکیه» رها کنند. در واقع، پژاک معتقد است که با وجود اختلافات اخیرشان، تغییر رژیم همچنان یک هدف مشترک برای اسرائیل و ایالات متحده است.
معینی همچنین این ادعاها را که حزب وی مخفیانه با ترکیه و ایران برای خنثی کردن هرگونه تلاش دیگر گروههای کورد در جهت تضعیف رژیم ایران همکاری میکند، رد کرد. وی خاطرنشان کرد که چهار جنگجوی پژاک در کمین ماه ژوئن توسط نیروهای رژیم در مهاباد ایران جان باختند. گمان میرود دو عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز در درگیریهای پس از آن کشته شده باشند. علاوه بر این، هواداران پژاک به طور معمول به همراه دیگر کوردهایی که جرات میکنند برای حقوق اتنیکی خود پافشاری کنند، دستگیر میشوند. طبق آمار ارائه شده توسط سازمان حقوق بشری ههنگاو، گمان میرود که حداقل ۳۶ زندانی کورد از ژانویه گذشته توسط رژیم ایران اعدام شده باشند.
در عین حال، معینی نسبت به تلاشهای ادعایی ترکیه برای تحریک جمعیت آذریزبان ایران علیه کوردها هشدار داد و گفت که این امر «عواقب فاجعهباری» برای منطقه خواهد داشت.
پژاک در سال ۲۰۰۴ توسط حزب کارگران کوردستان (پکک) به همراه شاخه سوری آن، یگانهای مدافع خلق (یپگ)، پس از اشغال عراق توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳ تأسیس شد. این بخشی از یک استراتژی پیشگیرانه برای ایجاد یک حضور سازمانیافته در هر دو کشور، در پیشبینی مداخله غرب علیه رژیمهای حاکم بر آنجا بود. پکک از سال ۱۹۸۴ درگیر یک شورش مسلحانه علیه دولت ترکیه است، اما در مارس سال گذشته در راستای مذاکرات صلح جاری بین آنکارا و رهبر زندانی پکک، عبدالله اوجالان، آتشبس جدیدی اعلام کرد.
ادعاهایی مبنی بر اینکه پژاک به یک توافق تاکتیکی با رژیم ایران دست یافته است، ریشه در توافق آتشبس سال ۲۰۱۱ دارد که در پی موجی از حملات هوایی ایران به اردوگاههای این گروه در کوههای قندیل شکل گرفت؛ کوههایی که عراق را از ایران جدا میکند و پکک نیز در آنجا مستقر است.
جنگجویان پژاک از آن زمان تاکنون درگیریهای پراکندهای با نیروهای ایرانی داشتهاند، اما بدون هیچگونه تشدید گستردهای. سایر گروههای اپوزیسیون کورد ایرانی خاطرنشان میکنند که ایران از زمان آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، هیچگونه عملیات تهاجمی علیه پایگاههای پژاک در عراق انجام نداده است، در حالی که نیروهای خود آنها حتی پیش از آغاز جنگ نیز به طور سیستماتیک توسط پهپادها و موشکهای ایرانی هدف قرار میگرفتند. دهها تن از جنگجویان و اعضای خانوادههای آنان در این حملات کشته شدهاند.
با وجود چنین سوءظنهایی، مشارکت پژاک در ائتلافی از پنج حزب عمده اپوزیسیون کورد ایرانی که در ماه فوریه تشکیل شد، به عنوان یک گام بزرگ به سوی اتحاد کوردها مورد استقبال قرار گرفت. ائتلاف نیروهای سیاسی کوردستان ایران اعلام کرد که برای سرنگونی رژیم ایران و برقراری حق تعیین سرنوشت برای کوردهای ایران تلاش خواهد کرد.
با این حال، اکثر تحلیلگران موافقند که استراتژی کلان پژاک بر پایه «ابهام استراتژیک» بنا شده است؛ به این معنا که از طریق تعامل تاکتیکی مستمر با همه ذینفعان، گزینههای خود را باز نگه میدارد.
این مصاحبه از طریق واتساپ انجام شده و نکات برجسته زیر برای روانی و وضوح بیشتر، کمی ویرایش شدهاند.
مصاحبه:
درباره ادعای عراقچی مبنی بر اینکه ترکیه نقش «مؤثری» در جلوگیری از حمایت آمریکا از تغییر رژیم در ایران ایفا کرده است:
پذیرش این ادعا برای من دشوار است. من به سادگی باور نمیکنم که ایالات متحده یا اسرائیل یک هدف استراتژیک با این عظمت را به دلیل نگرانی از اعتراضات ترکیه رها کنند. ممکن است ایالات متحده و اسرائیل بر سر برخی مسائل تاکتیکی اختلاف نظر داشته باشند، اما در درازمدت، مشارکت آنها یک مشارکت استراتژیک است. ایران توانایی پیروزی در برابر چنین همسویی استراتژیکی را ندارد. ایران یک دولت دیکتاتوری و مستبد است. سیستم آن از طریق خشونت، اعدام و شکنجه پابرجا مانده است.
درباره خصومت ایران نسبت به اسرائیل و ایالات متحده:
جمهوری اسلامی از همان لحظهای که در سال ۱۹۷۹ به قدرت رسید، سرکوب نیروهای دموکراتیک ایران را آغاز کرد.
تهران استراتژی صدور پروژه اسلامگرایانه انقلابی خود را اتخاذ کرد. به عنوان بخشی از این سیاست، روی ایجاد و حمایت از سازمانهای مسلح نیابتی در عراق، یمن، سوریه و لبنان سرمایهگذاری کرد — استراتژی که به نظر ما، به یکی از منابع اصلی بیثباتی در سراسر خاورمیانه تبدیل شده است. در عین حال، خصومت با اسرائیل و هدف اعلامشده برای نابودی دولت اسرائیل به یک ستون مرکزی در دستور کار منطقهای رژیم تبدیل شد. رهبران ایران بارها در مجامع عمومی و بدون هیچ ابهامی تاکید کردهاند که اسرائیل نباید وجود داشته باشد.
من در درک منطق پشت چنین موضعی مشکل دارم. بر چه اساس قانونی، اخلاقی یا سیاسی میتوان نابودی یک کشور دیگر را توجیه کرد؟ جوامع یهودی برای هزاران سال در سراسر خاورمیانه زندگی کردهاند. همین الگو در ۴ نوامبر ۱۹۷۹، زمانی که جمهوری اسلامی سفارت آمریکا در تهران را تصرف کرد، مشهود بود. این اقدام خصمانه علیه ایالات متحده، حاکمان ایران را در مسیری قرار داد که آنها را به جایگاه امروزشان رسانده است.
درباره اینکه آیا اسرائیل، سازمان سیا و سایر نهادها به دنبال جلب مشارکت فعال پژاک در برنامههای تغییر رژیم خود بودهاند:
من از هیچ تماسی با این نهادها یا نهادهای هر کشور دیگری اطلاع ندارم. با این وجود، موضع ما کاملاً روشن است: ما از حمایت هر دولت، سازمان یا بازیگر سیاسی که واقعاً آماده کمک به تحول سیستم تمامیتخواه ایران به یک سیستم دموکراتیک باشد، استقبال میکنیم. ما موضع خود را به طور صریح و روشن بیان کردهایم. ما طرفدار جنگ نیستیم. با این حال، ما از هر نیرویی که اقداماتش به تضعیف ایران کمک کند، در صورتی که راه را برای استقرار یک سیستم دموکراتیک در کشور هموار نماید، استقبال میکنیم.
درباره ادعاهای همکاری با رژیم ایران:
پژاک در سرتاسر روژهلات [کوردستان ایران] حضور سازمانی ایجاد کرده است. علیرغم تلاشهای مستمر برای تضعیف جنبش و بیاعتبار کردن آن، این گروه همچنان از اعتماد و حمایت بخشهای بزرگی از مردم برخوردار است. در سایر نقاط ایران نیز، پژاک به طور گسترده به عنوان یک جنبش سیاسی پیشگام شناخته میشود که از برابری برای زنان و مشارکت آنها در تمامی عرصههای زندگی و همچنین حقوق اتنیکی برای همه اقلیتهای اتنیکی ایران حمایت میکند.
نیروهای ما به طور مداوم در داخل ایران فعال ماندهاند. اخیراً، یکی از واحدهای کوچکتر ما در کمینی که توسط نیروهای نظامی ایران طراحی شده بود، گرفتار شد. نبرد متعاقب آن ۱۰ ساعت به طول انجامید که طی آن چهار نفر از رفقای ما جان خود را فدا کردند. در این شرایط، درک این ادعا که ما با ترکیه یا ایران همکاری میکنیم برایم دشوار است. چگونه میتوانیم همزمان در میدان نبرد با رژیم ایران مقابله کنیم و در عین حال با آن همکاری داشته باشیم؟
درباره ادعاهایی مبنی بر اینکه پکک از پژاک و پتانسیل آن برای بسیج کوردهای ایران به عنوان یک کارت بازی در مذاکرات خود با آنکارا استفاده میکند:
روند گفتوگویی که توسط آقای اوجالان هدایت میشود، به نظر من، یک ابتکار سیاسی سنجیده و دوراندیشانه است. تا جایی که من میدانم، چنین چیزی [استفاده پکک از پژاک برای اهرم فشار در مذاکرات خود با ترکیه] اتفاق نیفتاده است. ترکیه باید از این فرصت نادر استفاده کند و روند گفتوگو را با صداقت، بلوغ سیاسی و ذهنی باز دنبال نماید. هیچ کشوری بیشتر از خود ترکیه از این روند سود نمیبرد.
مشکل این است که بسیاری از مردم تفاوتی بین پکک و پژاک قائل نیستند و بنابراین فرض میکنند که نیروهای پژاک صرفاً بخشی از پکک هستند. درست است که پکک و پژاک با هم متحدند. هر دو تحت چارچوب چتری «منظومه جوامع کوردستان» [که از ایدئولوژی اوجالان پیروی میکند] فعالیت میکنند. اما هر کدام اهداف سیاسی و ساختار سازمانی متمایز خود را دنبال میکنند، در حالی که در مورد مسائل مورد اهتمام مشترک با هم همکاری دارند.
در حال حاضر، ایران همچنان دشمن اصلی ماست. مبارزه سیاسی پکک به ترکیه محدود میشود، جایی که کمپین خود را برای دموکراسی و آزادی دنبال میکند.
با این حال، مناقشه بین پکک و ترکیه حلنشده باقی مانده است و هرگونه توافق پایداری، از توسعه دموکراتیک ترکیه جداییناپذیر است. این امر به نوبه خود مستلزم آن است که ترکیه حقوق ملت کورد در داخل این کشور را به رسمیت بشناسد. متأسفانه، ترکیه با هر شکلی از خودمختاری یا وضعیت سیاسی کوردها در منطقه مخالف است. این کشور همچنان مسئله کوردها را از دریچهای شوونیستی و افراطیملیگرایانه (اولتراناسیونالیستی) میبیند. آسیمیلاسیون (ادغام اجباری) همچنان ستون اصلی سیاست دولت است.
بر اساس این طرز تفکر، ترکها مستحق حقوق کامل دیده میشوند، در حالی که سایر مردمان از جمله کوردها، ارمنیها، آشوریها، چرکسها، آذربایجانیها و دیگران از به رسمیت شناخته شدنِ برابر محروم هستند.
درباره ادعاهایی که میگویند ترکیه فعالانه با ایران علیه گروههای کورد همکاری میکند:
شواهد فراوانی وجود دارد که نشان میدهد ترکیه علیه اپوزیسیون کورد در ایران اقدام کرده و به ایران در عملیاتهایی که ما را هدف قرار میدهند، پشتیبانی نظامی و اطلاعاتی ارائه داده است. سالها، ترکیه به ایران این امکان را داد تا با پهپادها و هواپیماهای نظامی به ما حمله کند و دهها نفر از رفقای ما در این حملات کشته شدند. از آنجایی که نیروی هوایی ایران توانایی حمله به تنهایی را نداشت، برای کمک به ترکیه روی آورد و ترکیه به طور کامل از ایران در این تلاش حمایت کرد. بسیاری از رفقای ما در این حملات کشته یا زخمی شدند. در یک مورد، من نیز به عنوان یک هدف مشخص شده بودم. اما به لطف تدابیری که اندیشیده بودیم، حمله با شکست مواجه شد. از زمان از سرگیری روند گفتوگو در ترکیه، این حملات متوقف شدهاند و پهپادها و هواپیماهای نظامی ترکیه هیچ عملیاتی علیه ما انجام ندادهاند.
درباره حمایت ادعایی ترکیه از آذریهای ایران:
سالهاست که ترکیه به دنبال مداخله در مسئله کوردها بوده است — نه تنها در داخل مرزهای خود، بلکه در عراق، سوریه و ایران. در عین حال، به دنبال ایجاد شبکههای اطلاعاتی در داخل ایران بوده است. این کشور به همین جا نیز بسنده نکرده است. در آذربایجانِ ایران، تلاش کرده تا [آذریها] را به عنوان ترک بازتعریف کند و آنچه را که ما یک روند تدریجی آسیمیلاسیون در سراسر منطقه میدانیم، پیش ببرد. ترکیه همچنین به دنبال این است که آذربایجانیهای ایران را علیه جمعیت کورد تحریک کند. در صورت موفقیت این استراتژی، پیامدهای فاجعهباری برای منطقه در پی خواهد داشت و میلیونها نفر را از خانههایشان آواره خواهد کرد. مگر اینکه این سیاستها متوقف شوند، در غیر این صورت منطقه با تراژدی در ابعاد عظیمی روبرو خواهد شد.
ما به دنبال دوستی با مردم ترکیه هستیم. ما نمیخواهیم این دو ملت به سمت درگیری با یکدیگر سوق داده شوند. برعکس، ما بر این باوریم که به عنوان مردمان همسایه، میتوانیم در کنار هم زندگی کنیم و با هم آیندهای امن و مرفه بسازیم.
