قندیل پرس
الهام احمد، سیاستمدار کُرد سوری و از چهرههای شناختهشده در روابط خارجی اداره خودگردان شمال و شرق سوریه، با تأکید بر ورود مسئله کردها به مرحلهای تازه، گفت پس از انتقال روند درگیریهای نظامی به عرصه سیاسی، مبارزه برای تثبیت حقوق کردها در قانون اساسی سوریه وارد مرحله جدیدی شده است.
الهام احمد در گفتوگویی با بانو گوون، روزنامهنگار ترک، در شبکه İlke TV، درباره آینده کردهای سوریه، روند ادغام نیروهای نظامی، وضعیت یگانهای مدافع زنان (YPJ)، آموزش به زبان کردی، مشارکت زنان در ساختار سیاسی، قانون اساسی آینده سوریه، بازگشت آوارگان و روابط با ترکیه اظهارنظر کرد.
او گفت روندی که در شمال و شرق سوریه طی سالهای گذشته شکل گرفته، اکنون از مرحله مبارزه مسلحانه و دفاع نظامی وارد مرحلهای سیاسی شده است. به گفته احمد، اعلام تکمیل روند ادغام نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) در ساختار دولت سوریه، به معنای پایان همه مسائل نیست، بلکه مرحله جدیدی از مبارزه سیاسی برای تضمین حقوق کردها در قانون اساسی آغاز شده است.
آموزش به زبان کردی؛ خواستهای که هنوز محقق نشده است
یکی از محورهای اصلی این گفتوگو، وضعیت آموزش به زبان کردی در سوریه بود. احمد گفت کردها بهعنوان یکی از مؤلفههای اصلی جامعه سوریه، حق دارند به زبان مادری خود آموزش ببینند.
او با اشاره به نظام آموزشی ایجادشده در مناطق تحت کنترل اداره خودگردان گفت پیشتر آموزش در این مناطق به زبانهای کردی، عربی و انگلیسی انجام میشد و هدف آنها این بود که هر جامعه بتواند به زبان خود تحصیل کند.
با این حال، احمد تصریح کرد که مقررات جدید آموزشی دمشق پاسخگوی خواستههای کردها نیست.
به گفته او، در ساختار جدید تنها چند ساعت آموزش زبان کردی و برخی دروس از جمله تاریخ، جغرافیا و فلسفه به زبان کردی پیشبینی شده و بخشی از این دروس نیز انتخابی است. او تأکید کرد که این وضعیت حتی از شرایط پیشین آموزش در مناطق کردنشین عقبتر است.
احمد گفت:
«خواست ما این بود که کردی در مدارس بهعنوان زبان رسمی آموزش به رسمیت شناخته شود.»
او افزود که دانشآموزانی که سالها تمام دروس خود را به زبان کردی خواندهاند، نمیتوانند ناگهان به نظامی عمدتاً عربی منتقل شوند و این تغییر میتواند در روند تحصیل و آینده آموزشی آنها مشکلات جدی ایجاد کند.
به گفته احمد، هنوز درباره نظام دانشگاهی سوریه نیز تصمیم نهایی گرفته نشده و مذاکرات در این زمینه ادامه دارد.
YPJ در ساختار وزارت کشور سوریه
وضعیت آینده یگانهای مدافع زنان (YPJ) نیز از دیگر موضوعات مهم این گفتوگو بود.
احمد گفت خواست آنها این بوده است که زنان در ساختار ارتش سوریه حضور داشته باشند، اما دمشق با این پیشنهاد موافقت نکرده است.
بر اساس توضیحات او، مذاکرات در حال حاضر بر این اساس پیش میرود که YPJ در چارچوب وزارت کشور سوریه و بهعنوان یک یگان ویژه عملیات فعالیت کند.
احمد تأکید کرد که YPJ در گذشته یک نیروی امنیت داخلی نبوده، بلکه یک نیروی ویژه زنان در مبارزه با داعش بوده است و اکنون قرار است در قالبی جدید و در ساختار وزارت کشور سوریه به فعالیت خود ادامه دهد.
مشارکت زنان در ساختار قدرت همچنان محدود است
احمد همچنین از کمرنگ بودن حضور زنان در مراکز اصلی تصمیمگیری سوریه انتقاد کرد.
به گفته او، اگرچه در اظهارات مسئولان سوری بر اهمیت نقش زنان تأکید میشود و برخی موقعیتها برای زنان ایجاد شده است، اما در عمل زنان همچنان در پستهای مهم و مراکز اصلی تصمیمگیری حضور کافی ندارند.
او گفت حضور زنان در ساختار سیاسی سوریه نباید صرفاً جنبه نمادین داشته باشد و زنان باید در فرآیندهای اصلی تصمیمگیری کشور مشارکت کنند.
احمد همچنین با اشاره به نقش خود در پارلمان سوریه گفت هنوز فرمان رسمی درباره مسئولیت آینده او صادر نشده است، اما احتمال حضورش در کمیتههای قانون اساسی و روابط خارجی وجود دارد.
قانون اساسی؛ مهمترین میدان مبارزه سیاسی
به گفته احمد، هنوز جدول زمانی مشخصی برای آغاز رسمی بحث درباره قانون اساسی جدید سوریه تعیین نشده است.
او تأکید کرد قانون اساسی آینده باید واقعیت چندقومیتی و چندفرهنگی سوریه را به رسمیت بشناسد و این کشور نباید صرفاً متعلق به یک قوم تلقی شود.
احمد خواستار تضمین حقوق برابر برای کردها و سایر جوامع سوری، آزادی فعالیت سیاسی، امکان تشکیل احزاب و مشارکت واقعی مردم در اداره کشور شد.
او گفت کردها در سالهای اخیر در برخی حوزههای فرهنگی به دستاوردهایی رسیدهاند؛ از جمله امکان برگزاری نوروز و استفاده آزادانهتر از زبان و فرهنگ کردی، اما زبان کردی هنوز در نظام آموزشی سوریه جایگاه رسمی پیدا نکرده است.
حدود ۵۰۰ نفر همچنان مفقود هستند
موضوع افراد مفقودشده و بازگشت آوارگان نیز بخش دیگری از این گفتوگو بود.
احمد اعلام کرد سرنوشت حدود ۵۰۰ نفر که در جریان جنگ ناپدید شدهاند همچنان مشخص نیست. به گفته او، این افراد تنها اعضای SDF نیستند و غیرنظامیان و افراد وابسته به گروههای دیگر نیز در میان آنها قرار دارند.
او گفت فهرست اسامی این افراد به طرفهای مربوطه ارائه شده و تلاشها برای مشخص شدن سرنوشت آنها ادامه دارد.
احمد همچنین درباره بازگشت ساکنان عفرین و سرکانی گفت روند بازگشت آغاز شده، اما همچنان مشکلات جدی وجود دارد.
او اعلام کرد حدود ۱۲۰۰ خانواده از دیرالزور و مناطق دیگر در عفرین مستقر شدهاند و ادامه حضور آنها در خانههای متعلق به آوارگان عفرینی یکی از مشکلات موجود است.
به گفته احمد، بازگشت ساکنان سرکانی نیز باید ادامه پیدا کند و این موضوع همچنان در مذاکرات مطرح است.
ادغام؛ پایان اختلافات نیست
احمد در بخش دیگری از گفتوگو تأکید کرد که روند ادغام میان نیروهای شمال و شرق سوریه و ساختار دولت مرکزی تاکنون بر اساس مذاکره و توافق پیش رفته است.
او گفت ورود نیروهای وابسته به وزارتخانههای دولت مرکزی به حسکه نیز در چارچوب توافقات انجام شده و اقدامی یکجانبه نبوده است.
احمد تأکید کرد که کردها اکنون خود را بخشی از ساختار دولت سوریه میدانند و هدف، مشارکت در ساختن دولتی است که متعلق به همه مردم سوریه باشد.
او همچنین گفت ادغام به معنای بسته شدن همه پروندهها نیست و مسائل حلنشده همچنان باید از طریق مذاکره مورد رسیدگی قرار گیرند.
تابعیت برای صدها هزار کُرد
احمد از اعطای تابعیت سوریه به بخشی از کردهایی که پیشتر فاقد مدارک هویتی بودند، بهعنوان یکی از دستاوردهای مهم یاد کرد.
به گفته او، حدود ۳۶۰ هزار نفر پیشتر فاقد تابعیت سوریه بودند و حدود ۲۰۰ هزار نفر در دوره بشار اسد شرایط دریافت تابعیت را پیدا کردند. سایر افراد نیز درخواستهای خود را ثبت کردهاند.
او جمعیت کردهای سوریه را حدود سه میلیون نفر برآورد کرد، هرچند تأکید کرد که جنگ و مهاجرت شمار زیادی از کردها را از سوریه خارج کرده است.
نقش اوجالان در جلوگیری از درگیری و پیشبرد مذاکرات
یکی از مهمترین بخشهای گفتوگو به نقش عبدالله اوجالان در روند تحولات سوریه اختصاص داشت.
احمد گفت اوجالان در جلوگیری از گسترش درگیریها و حرکت به سوی راهحل سیاسی نقش مهم و تعیینکنندهای داشته است.
او اظهار داشت که پیامها و مواضع اوجالان نشان میداد که وی از ادامه روند گفتوگو و جلوگیری از جنگ حمایت میکند و نمیخواست کردها درگیر یک جنگ گسترده در خاورمیانه شوند.
احمد همچنین گفت ترکیه در تحولات سوریه و مسئله SDF یک بازیگر مهم بوده و در برقراری آتشبس و حرکت به سمت گفتوگو میان نیروهای کرد و دمشق نیز تأثیر داشته است.
«ترکیه، چه بخواهد و چه نخواهد، طرف مسئله کردهاست»
احمد درباره روابط با ترکیه نیز گفت کردهای سوریه خواهان درگیری با ترکیه نیستند و به دلیل همسایگی و روابط اجتماعی نزدیک میان کردهای دو سوی مرز، حل مسائل از طریق گفتوگو را به نفع هر دو طرف میدانند.
او گفت:
«ترکیه، چه بخواهد و چه نخواهد، طرف مسئله کردهاست.»
احمد ابراز امیدواری کرد که زمینه برای سفر و گفتوگوی مستقیم میان مسئولان کرد سوریه و مقامات ترکیه فراهم شود.
او همچنین خواستار حذف نام خود و دیگر چهرههای سیاسی کُرد از فهرستهای امنیتی ترکیه شد و قرار گرفتن نام خود در چنین فهرستی را ناعادلانه دانست.
کردها نمیخواهند دشمن هیچ طرفی باشند
احمد در بخش پایانی گفتوگو درباره تحولات منطقه و روابط کردها با قدرتهای منطقهای و بینالمللی گفت کردها نمیخواهند در مقابل هیچ طرفی قرار بگیرند.
او تأکید کرد که راهحل مسائل منطقه باید از مسیر گفتوگو و روشهای مسالمتآمیز دنبال شود.
به گفته احمد، خاورمیانه در سالهای اخیر در حال بازطراحی بوده و کردها به دلیل جمعیت، موقعیت جغرافیایی و ظرفیت سیاسی خود یکی از عوامل مهم این معادله هستند.
او در عین حال تأکید کرد که کردها خواهان صلح، همزیستی و مشارکت در ساختن سوریهای دموکراتیک هستند؛ سوریهای که در آن همه اقوام و جوامع، از جمله کردها، بتوانند با حفظ هویت و زبان خود در ساختار سیاسی و اجتماعی کشور مشارکت کنند.
الهام احمد در جمعبندی مواضع خود تأکید کرد که مرحله نظامی مبارزه کردهای سوریه پایان یافته و اکنون میدان اصلی، عرصه سیاسی و تلاش برای تضمین حقوق کردها در قانون اساسی و ساختار آینده سوریه است.
