قندیل پرس
✍ امبرین زمان
منبع: المانیتور/ ترجمە اختصاصی قندیل پرس
نخستوزیر اقلیم کوردستان عراق روز دوشنبه ایران را متهم کرد که دفتر شخصی وی و خانه رئیس آژانس امنیت و اطلاعات اقلیم کوردستان را هدف حملات پهپادی قرار داده است. این امر نشاندهنده تشدید چشمگیر حملات بیوقفه جمهوری اسلامی به عراق از زمان آغاز درگیریهای ایران است.
چه اتفاقی افتاد؟
مسرور بارزانی این حملات را که مشخص شد از خاک ایران انجام شدهاند، «بیپروا» و «غیرقابل قبول» خواند. وی در بیانیهای که در پلتفرم ایکس (X) منتشر کرد، این «تنشزایی خطرناک» را «تهدیدی مستقیم برای امنیت و ثبات اقلیم کوردستان» نامید.
اداره کل مبارزه با تروریسم در بیانیهای اعلام کرد که دو پهپاد انفجاری حدید ۱۱۰ از سمت مرز ایران شلیک شدهاند. هنوز مشخص نیست که روند شناسایی چگونه بوده است، اما پهپادهای حدید در زمره پیشرفتهترین سلاحهای زرادخانه ایران قرار دارند. رمزی ماردینی، بنیانگذار «ژئوپول لبز» (Geopol Labs)، یک شرکت مشاوره ریسک مستقر در خاورمیانه، در این باره به المانیتور گفت: «این موضوع به خودی خود حائز اهمیت است.»
ماردینی گفت: «با توجه به سرعت بالا، مشخصات پروازی در ارتفاع پایین، و ترکیب و پیکربندی پیشرفته پنهانکاری، این پهپادها بهطور خاص برای نفوذ به پدافندهای هوایی بسیار مستحکم و ضربه زدن به اهداف بسیار ارزشمند و محافظتشده مهندسی شدهاند.»
دفتر بارزانی و خانه مدیر اطلاعات هر دو در منطقه محصور و مرتفعی به نام «سَری بلند» (Sari Blind) واقع شدهاند که مشرف به اربیل، پایتخت اقلیم کوردستان است. این منطقه که به «صلاحالدین» نیز شهرت دارد، محل اقامت اعضای برجسته طایفه بارزانی، از جمله پدر بارزانی، مسعود، برجستهترین چهره کورد در عراق است.
یک دیپلمات منطقهای که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «بر این اساس، این یک حمله مستقیم به قدرتمندترین خانواده حاکم در کوردستان عراق است.»
تام باراک، فرستاده ویژه دولت ترامپ در امور عراق، در پستی در شبکه ایکس این حمله را محکوم کرد و گفت که ایالات متحده بهطور کامل از تلاشهای علی الزیدی، نخستوزیر عراق، برای احیای «حاکمیت کامل عراق و اطمینان از اینکه تمامی سلاحها و نیروهای امنیتی تحت اقتدار دولت عراق باقی میمانند» حمایت میکند. باراک هیچ اشارهای به ایران نکرد. تا زمان انتشار این خبر، تهران هنوز بهطور رسمی درباره این حمله اظهار نظر نکرده بود. هیچ تلفات جانی نیز گزارش نشده است.
چرا اکنون؟
این حمله یک روز پس از آن رخ داد که بارزانی به شبکه الجزیره گفت اربیل میخواهد از جنگ آمریکا و ایران دور بماند. وی افزود که اقلیم کوردستان بیش از ۱۰۰۰ بار مورد حمله تهران و نیروهای نیابتی عراقی آن قرار گرفته است.
این حمله همچنین به دنبال خروج تمامی موشکهای پاتریوت از یک پایگاه آمریکایی در کوردستان عراق واقع در نزدیکی فرودگاه اربیل صورت گرفت – خبری که اولین بار توسط المانیتور گزارش شد – و کوردها را به شدت در معرض خطر قرار داد. حضور نیروهای آمریکایی منبع اصطکاک طولانیمدت میان طرفین بوده است. قرار است بیشتر این نیروها تا ۳۰ سپتامبر بر اساس توافقنامه سپتامبر ۲۰۲۴ با بغداد، از کل عراق خارج شوند. ۳۰ سپتامبر همچنین ضربالاجلی است که طی آن شبهنظامیان شیعه تحت حمایت ایران در عراق، که بخشی از حشد الشعبی هستند، باید سلاحهای خود را تحویل داده و منحل شوند. کارشناسان منطقهای معتقدند که تحقق این امر بسیار بعید است.
این حمله مشکوک ایران همچنین یک روز پس از آن انجام میشود که آکسیوس گزارش داد نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کوردستان عراق و ماهرترین دیپلمات این کشور، در یک تلاش بیثمر برای میانجیگری بین دولت ترامپ و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران به منظور پایان دادن به جنگ، مشارکت داشته است.
این تلاش شامل گفتگوهای متعددی میان مقامات آمریکایی و ایرانی با رهبر کوردهای عراق بود که در ماه مه صورت گرفت و احتمالاً با هدف اثبات این موضوع به ایران که اقلیم کوردستان خواهان پایان جنگ است، افشا شده است.
دسترسی رئیسجمهور بارزانی به رهبران ایران – او در مراسم تشییع جنازه رهبر مقتول، آیتالله علی خامنهای شرکت کرد و به زبان فارسی روان صحبت میکند – کاملاً ثابت شده است. اما حملات به مجتمع مسکونی خانوادهاش نشان میدهد که این دسترسی نقش بازدارندهای ندارد. اقامتگاه شخصی او در دهوک نیز در ۲۸ مارس توسط یک گروه شبهنظامی شیعه مظنون به حمایت از سوی ایران مورد حمله قرار گرفت. در این حمله هیچ تلفاتی گزارش نشد.
شکاف اعتبار:
حضور گروههای مسلح مخالف کورد ایرانی در داخل کوردستان عراق در کنار پایگاههای آمریکایی، یکی از بزرگترین نارضایتیهای ایران است. ایران خواهان اخراج این گروههاست.
در روزهای آغازین درگیری با ایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از کوردهای ایران خواست تا به نیروهای آمریکایی و اسرائیلی برای سرنگونی رژیم ایران کمک کنند. پس از آن موجی از ادعاها مطرح شد مبنی بر اینکه برخی تسلیحات از قبل توسط سازمان سیا (CIA) در اختیار این گروهها قرار گرفته است. بمباران شدید اهداف امنیتی ایران در داخل مناطق کوردنشین این کشور توسط آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ، به این ادعاها اعتبار بخشید.
ایران با موجی از حملات متقابل، هم از داخل خاک خود و هم از طریق متحدان شبهنظامی شیعه خود در داخل عراق فدرال، تلافی کرده است. یک منبع از میان مخالفان کورد ایرانی به المانیتور گفت که سامانههای پاتریوت به رهگیری بسیاری از این حملات کمک کرده بودند.
بیشتر بدانید:
وضعیت با این واقعیت پیچیدهتر شده است که شش گروه اصلی کوردهای ایران در کوردستان عراق زیر یک چتر واحد متحد شدهاند و خواهان سرنگونی رژیم هستند.
یک گروه به طور خاص برجسته است: حزب آزادی کوردستان به رهبری حسین یزدانپناه که برخلاف سایرین، خواهان استقلال کوردستان از ایران است. یزدانپناه بسیار بیشتر از همتایان خود خواستار مداخله اسرائیل علیه ایران شده است؛ وی در ماه ژوئن به روزنامه اورشلیم پست گفت که کوردها و اسرائیل باید منابع خود را به عنوان «شرکای استراتژیک» علیه ایران ترکیب کنند. به گفته رسانههای کوردی عراق، پایگاههای او از زمان آغاز جنگ بیش از ۶۰ بار مورد حمله قرار گرفته است.
اسرائیل نیز در ماههای اخیر بر لفاظیهای طرفدارانه خود از کوردها افزوده است. رسانههای خارجی و چندین رسانه اسرائیلی ادعاهایی را درباره برنامههای اسرائیل برای کمک به کوردها در سازماندهی یک قیام مردمی در داخل کشور منتشر کردهاند؛ برنامههایی که در نهایت مسکوت ماندند.
آنچه در مورد یزدانپناه قابل توجه است، تمایل شناختهشده او به اسرائیل نیست، بلکه این است که او توانسته همچنان این مواضع را از مقر خود در کوردستان عراق بیان کند. منابع مطلع میگویند که یزدانپناه بارها به خاطر اظهارات علنی خود «سرزنش» شده است. با این حال، اگر مقامات کورد واقعاً مصمم به ساکت کردن او بودند، به راحتی میتوانستند این کار را انجام دهند، زیرا یزدانپناه به مهماننوازی و احتمالاً کمکهای مالی آنها وابسته است.
مانند بخش عمدهای از عراق، اقلیم کوردستان نیز به شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. پایگاههای آمریکایی و تأسیسات نفت و گاز بارها هدف قرار گرفتهاند. صادرات نفت که منبع اصلی درآمد اقلیم کوردستان است، به شدت سقوط کرده است.
وخامت شرایط اقتصادی، همراه با ناکامی دو حزب اصلی کورد عراقی یعنی حزب دموکرات کوردستان به رهبری بارزانی و اتحادیه میهنی کوردستان به رهبری بافل طالبانی در تشکیل دولت پس از گذشت نزدیک به دو سال از برگزاری انتخابات پارلمانی، اقلیم کوردستان را حتی شکنندهتر از پیش کرده است.
