قەندیل پرێس
قەندیل پرێس: ڕاپۆرتی بەدواداچوون
پاش گۆڕانکارییە مەیدانی و ڕامیارییە چاوەڕواننەکراوەکانی گۆڕەپانی سووریا و پاشەکشەی هەژموونی هێزەکانی سووریای دیموکرات باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەرەو قۆناغێکی ئێجگار لێڵ و پڕ لە گرژی هەنگاو دەنێت ئەو دەستکەوتە گەورانەی کە لە ماوەی زیاتر لە دەیەیەکدا بە خوێنی هەزاران شەڕڤان لە دژی تیرۆر بەدەستهاتبوون لەبەردەم مەترسییەکی جددی و چارەنووسسازدان شەپۆلی ئاڵۆزییەکان لە ناو شارە کوردییەکانەوە دەستی پێکردووە و ڕووداوە ئەمنییەکانی ئەم دواییەی کۆبانێ گرژییەکانی ناو زیندان و ناڕەزایەتییە شەقامەکان هاوکات لەگەڵ هەڕەشەی ڕاستەوخۆی هۆزە چەکدارەکانی ناوچەی دێرەزۆر زەنگێکی مەترسیدارن بۆ سەرهەڵدانی قۆناغێکی نوێی توندوتیژی لە ناوچەکەدا زۆرێک لە چاودێرانی سیاسی و خەڵکی ناوچەکە ئەم پێشهاتانە بە پیلانێکی فرەڕەهەند و دەرفەتێکی زێڕین بۆ گرووپە پەراوێزخراوەکان دادەنێن تاوەکو تۆڵەی شکستی ساڵانی ڕابردوویان لە گەلی کورد بکەنەوە.
شاری کۆبانێ کە ساڵانێک لەمەوبەر بووە سیمبولی خۆڕاگری جیهانی دژی داعش ئەمڕۆ دووبارە لەژێر باری گرژییەکی دەروونی و ئەمنیی قورسدا دەناڵێنێت گردبوونەوەی هەزاران گەنج لە گۆڕەپانی ژنی ئازاد و بەرزکردنەوەی درووشمی شەهید نامرن نیشانەی تووڕەیی و نائومێدییەکی قووڵی جەماوەرییە لەو ئاڕاستەیەی کە ڕووداوەکانی پێدا تێدەپەڕێت دەستوەردانی هەندێک گرووپ بۆ دروستکردنی پشێوی دۆخەکەی بەرەو ئاڵۆزییەکی بێوێنە برد و لە ئەنجامدا قەدەغەی هاتوچۆ بەسەر شارەکەدا سەپێنرا و هێزە ئەمنییەکان لە کۆڵان و شەقامەکاندا بڵاوەیان پێکرا ئەم بڵاوبوونەوەیە هەرچەندە بۆ ماوەیەکی کاتی ئارامییەکی ڕواڵەتی گێڕایەوە بەڵام ئاگرێکی لەژێر خۆڵەمێشدا شاردبووەوە کە تەنیا چەند کاتژمێرێکی پێویست بوو تاوەکو لە شوێنێکی هەستیاردا بتەقێتەوە.
بەرەبەیانی هەمان شەو لە کاتژمێر دووی بەرەبەیاندا ئاگرێکی گەورە لە زیندانی ناوەندیی کۆبانێ کەوتەوە کە بووە هۆی گیانلەدەستدانی نۆ زیندانی و برینداربوون و خنکانی دەیان زیندانی تر بەهۆی دووکەڵەوە ئەم ڕووداوە تراژیدییە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە و گێڕانەوەی بریندارەکان دیوێکی تری مەترسییەکانی ئاشکرا کرد عەزیز عەبدولسەید عادل یەکێک لە بریندارانی ئەو ڕووداوەیە بە ڕوونی ئاماژەی بەوە کردووە کە ناڕەزایەتییەکە کاتێک سەریهەڵداوە کە هێزە ئەمنییەکان بە سەرۆکایەتیی ئەفسەرێک بە ناوی مەجدەدین شێخ هەوڵیانداوە زیندانییەکان بە زۆر و بە شێوەیەکی گوماناوی بەرەو حەلەب بگوازنەوە ترسی زیندانییان لە دەستبەسەرکردنیان لە دەرەوەی ناوچەکەیان و ڕادەستکردنیان بە هێزەکانی حکوومەت یان میلیشیاکان وایکرد زیندانییەکان بەتانی و کەلوپەلەکانی ژووری نووستنەکەیان ئاگر بدەن تا لەو گواستنەوە زۆرەملێیە ڕزگاریان بێت ئەمەش سەلمێنەری ئەو بێمتمانەییە قووڵەیە کە لە نێوان خەڵک و پێکهاتە ئەمنییە نوێیەکاندا دروست بووە.
لەلایەکی ترەوە گەورەترین مەترسی کە هەڕەشە لە بوونی نەتەوەیی کورد و ئارامیی ناوچەکە دەکات لە سنووری دێرەزۆر و ناوچە بیابانییەکانەوە سەرهەڵدەدات عەشیرەتی ئەلعەگێدات کە بە گەورەترین عەشیرەتی عەرەبی لە ڕۆژهەڵاتی سووریا دادەنرێت لەم کاتە هەستیارەدا دەستی بە هەڕەشەکردن لە کوردانی ڕۆژئاوا کردووە مێژووی ئەم هۆزە لە قۆناغی شەڕی ناوخۆدا پڕە لە ئاڵۆزی و پەیوەندیی نزیک لەگەڵ گرووپە پەڕگیرەکان بەجۆرێک کە زۆرینەی پیاوانی چەکداری ئەم عەشیرەتە لە سەردەمی دەسەڵاتی خەلافەتدا چوونە ناو ڕیزەکانی داعش و دژی شەڕڤانانی کورد شەڕیان کرد دوای تێکشکاندنی داعش لە باغۆز لە ساڵی 2019 سەدان کەس لە چەکدارانی ئەم عەشیرەتە لەلایەن هەسەدەوە دەستگیر کران و لە گرتووخانەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بەتایبەت لە گرتووخانەی شەدادی ڕاگیران.
گۆڕانکارییە سیاسی و سەربازییەکانی نێوان هەسەدە و دیمەشق و بڕیارەکانی پەیوەست بە چارەنووسی دەسەڵاتی ناوچەکە هاوکێشەکەی بە تەواوی گۆڕی بە ئازادبوونی زیندانییانی داعش و کەسانی سەر بە عەشیرەتی ئەلعەگێدات لە گرتووخانەی شەدادی بۆشاییەکی گەورە دروست بوو ئێستا ئەم هێزە چەکدارانە چەکیان بەدەستەوەیە و هێزێکی ڕێکخراوی عەشائیری توندڕەویان پێکهێناوە کە چاویان لەسەر گەڕانەوەی باڵادەستیی خۆیان و تۆڵەسەندنەوەیە لەو پێکهاتەیەی کە ساڵانێک بوو دەسەڵاتی ئەوانی لە ناوچەکەدا سنووردار کردبوو بۆ ئەوان قۆناغی نەمانی باڵادەستیی هەسەدە وەک ساتەوەختێکی زێڕین دێتە پێش چاو بۆ ئەوەی ڕق و کینەی مێژوویی خۆیان دژی کورد بڕێژن.
لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ ئاژانسی قەندیل پرێس کاوە ئادەم ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژئاوای کوردستان پەردەی لەسەر ئەم مەترسییە گەورەیە هەڵدایەوە و وتی ئەم گرووپ و چەکدارانەی سەر بە هۆزەکان پرۆسەی تێکەڵبوون یان لاوازبوونی هەسەدە بە دەرفەتێکی مێژوویی دەبینن بۆ تۆڵەسەندنەوە لە کورد کاوە ئادەم جەختی لەوە کردەوە کە مەترسییەکە تەواو جدییە و هۆشداری دەدات لەوەی ئەگەر دۆخەکە بەم ئاڕاستەیەدا بڕوات کارەساتی مرۆیی و ئەمنیی گەورە ڕوو لە ناوچەکە دەکات ئەم ڕۆژنامەنووسە ڕوونی کردەوە کە ئەو چەکدارانەی ساڵانێک لە گرتووخانەکاندا بوون ئێستا هەست بە جۆرێک لە سەرکەوتن دەکەن و کینەی کەڵەکەبووی خۆیان ئاڕاستەی گەلی کورد دەکەن هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە بێدەنگیی نێودەوڵەتی و نەبوونی بەرگرییەکی یەکگرتوو ڕێگە خۆشکەر دەبێت بۆ ئەوەی ئەم هۆزە چەکدارانە هەوڵی پەلاماردانی ناوچە کوردییەکان و سڕینەوەی دەستکەوتەکانی بەڕێوەبەریی خۆسەر بدەن.
کاوە ئادەم لە درێژەی هەڵسەنگاندنەکەیدا بۆ قەندیل پرێس تیشکی خستە سەر ئەوەی کە ئەو توندڕەوییەی لە ناو بەشێک لە هۆزەکاندا هەیە تەنیا ڕەهەندێکی نەتەوەیی نییە بەڵکو پاڵنەری ئایدیۆلۆژی توندڕەوی هەیە کە کوردی بە بێباوەڕ و دژەئایین پێناسە کردووە و ئەم چەکدارانە دەیانەوێت بە ناوی تۆڵەی عەشائیری و ئایینییەوە خاک و ماڵی خەڵکی ناوچەکە تاڵان بکەن و دەست بەسەر سەرچاوە ئابوورییەکاندا بگرن بە وتەی ناوبراو ئاڵۆزییەکانی کۆبانێ و کاردانەوەی زیندانییان لە بەرامبەر گواستنەوەیان بۆ حەلەب بەشێکە لە هەمان زنجیرەی سەرلێشێواوی و ترسی خەڵک لە ئایندەیەکی نادیار کە تێیدا بڕیار لەسەر چارەنووسیان لە دەرەوەی ئیرادەی خۆیان دەدرێت.
ئەم پەرەسەندنانە دەیسەلمێنن کە بارودۆخی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا لە قۆناغی گواستنەوەیەکی خوێناویدایە بە نەمانی یەکگرتوویی و کۆنترۆڵی پتەوی سەربازی ئەو هێزانەی پێشتر لەژێر زەبری شەڕڤاناندا بێدەنگ کرابوون ئێستا سەریان هەڵداوەتەوە هەڕەشەکانی عەشیرەتی ئەلعەگێدات تەنیا درووشم و پەیامی سەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان نین بەڵکو ئامادەکارییەکی مەیدانییە بۆ پەلاماردانی ئەو شار و شارۆچکانەی کە ساڵانێکە لە ئارامیدا دەژین ئەم چەکدارانە باش دەزانن کە کورد لە ئێستادا لەژێر گوشاری ڕامیاری و سەربازیی چەندین لایەنی ناوخۆیی و هەرێمیدایە بۆیە دەیانەوێت ئەم لاوازییە کاتییە بقۆزنەوە بۆ گەمارۆدانی پێکهاتە کوردییەکان و لەناوبردنی تەواوی ئەو مۆدێلە دیموکراتییەی کە لە ڕۆژئاوا بنیاد نرابوو.
ڕەهەندێکی تری ئەم قەیرانە پەیوەندی بە دەستوەردانی دەوڵەتانی ناوچەکەوە هەیە کە هەمیشە هەوڵیانداوە لە ڕێگەی کارتی هۆزە عەرەبەکانەوە هاوسەنگیی هێز لە سووریادا بگۆڕن و نەهێڵن هیچ ناسنامەیەکی دانپێدانراوی نەتەوەیی بۆ کورد جێگیر بێت بەکارهێنانی داعشەکانی پێشوو و چەکدارە عەشائیرییەکان وەک ئامرازێک بۆ گوشار خستنە سەر ڕۆژئاوای کوردستان پیلانێکی کۆنە بەڵام لەم قۆناغەدا بە ڕوونی جێبەجێ دەکرێت لایەنە نەیارەکان هەوڵ دەدەن ململانێکە لە شەڕێکی سیاسییەوە بگۆڕن بۆ پێکدادانێکی نەتەوەیی و تائیفی لە نێوان کورد و عەرەبدا تا لەو ڕێگەیەوە هەر دەرفەتێکی پێکەوەژیانی ئاشتییانە لەناوببەن و ناوچەکە بە تەواوی بخەنە ژێر ڕکێفی خۆیانەوە.
لە چوارچێوەی ناوخۆییشدا ڕووداوەکەی زیندانی کۆبانێ و گرتنی هەڕەمەکیی هاووڵاتییان و قسە و سووکایەتیی هێزە هاتوووەکان لە حەلەبەوە بە خەڵکی ناوچەکە ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی کە دەسەڵاتە سەپێنراوەکان هیچ ڕێزێک بۆ کەرامەت و تایبەتمەندیی دانیشتووانی ڕۆژئاوای کوردستان دانانێن کاردانەوەی گەنجان بە خۆسووتاندن و ئاگرتێبەردانی زیندان بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە گەنجانی کورد ئامادەن گیانی خۆیان بەخت بکەن بەڵام ژێردەستەیی و سووکایەتی قبووڵ نەکەن ئەم ڕۆحیەتی بەرگرییە ئەگەرچی ڕێگری لە داڕمانی خێرا دەکات بەڵام لە هەمان کاتدا پێویستی بە ستراتیژێکی نیشتمانیی تۆکمە هەیە بۆ ئەوەی ڕێگە لە کۆمەڵکوژی و تۆڵەسەندنەوەی دڕندانەی چەکدارانی هۆزەکان بگرێت.
لە کۆتاییدا دەتوانرێت بگوترێت کە ئایندەی ڕۆژئاوای کوردستان لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی مێژووییدایە کە کەمتر نییە لە ڕۆژانی سەرەتای هێرشی داعش بۆ سەر کۆبانێ لە لایەکەوە لەدەستدانی کۆنترۆڵی ئەمنی و پشێویی ناوخۆیی و لە لایەکی ترەوە کینەی کەڵەکەبووی چەکدارانی هۆزەکانی وەک ئەلعەگێدات کە بە ئازادبوونی داعشەکانیان هێزێکی نوێیان وەرگرتووە هەموو ئاماژەکان بەرەو ئەوە دەچن کە گەلی کورد ڕووبەڕووی شەپۆلێکی توندوتیژیی بەرنامە بۆ داڕێژراو دەبێتەوە کە ئامانج لێی سڕینەوەی پێگەی سیاسی و نەتەوەیی کوردە ئەگەر دەنگێکی یەکگرتوو و بەرگرییەکی پتەوی ناوخۆیی و هەرێمی بۆ ڕاگرتنی ئەم گێژاوە دروست نەبێت ڕۆژئاوا ڕووبەڕووی کارەساتێکی گەورە دەبێتەوە کە ئاسەوارەکەی بۆ دەیان ساڵی تر لەسەر مێژووی ناوچەکە دەمێنێتەوە.
