قەندیل پرێس
قەندیل پرێس: ڕاپۆرتی شیکاری
ڕێگای خەباتی کورد.. لە مەهابادەوە بۆ ئەنقەرە و بەغدا و دیمەشق.
کاتێک مەزڵوم عەبدی لە کۆشکی گەلدا بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی هێزەکانی سووریای دیموکرات قەسەدە، بەڕێوەبەریی خۆسەر و پێکهاتە پەیوەندیدارەکانی ڕاگەیاند و تێکەڵبوونی تەواویان لەگەڵ دەزگاکانی دەوڵەتی سووریادا ڕاگەیاند، قۆناغێکی ناوازەی لە مێژووی کوردی سووریا کۆتایی پێهێنا کە زیاتر لە دەیەیەک خایاند. شەڕی سووریا، سەرهەڵدانی داعش، پشتیوانیی ئەمەریکا و نەبوونی دەسەڵاتی دەوڵەت، واقیعێکی نوێیان لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی وڵاتەکەدا دروست کرد، پێش ئەوەی گۆڕانکارییە سەربازی و سیاسییەکان دیمەشق بگەڕێننەوە بۆ سەنتەری هاوکێشەکە. بەڵام کورتکردنەوەی ئەوەی ڕوویدا لە دەستەواژەی هەڵوەشاندنەوەی قەسەدەدا بەس نییە بۆ تێگەیشتن لە گرنگییەکەی. پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە: ئایا ئەو دەستکەوتانەی لە ساڵانی بەڕێوەبەریی خۆسەر و هێزی سەربازییەوە بەرهەم هاتوون، دەتوانن لەناو دەوڵەتدا ببنە مافی جێگیر؟ ئەم پرسیارە لە نیوەی سەدەی ڕابردووەوە هاوڕێی بزووتنەوەی کوردی بووە: چۆن دەکرێت لە بەرگریکردن لە دۆزەکەوە بگوازرێینەوە بۆ پڕۆژەیەکی سیاسیی ژیانەوە، کە نە بە تفەنگەوە گرێدراو بێت و نە بە گۆڕانی هاوپەيمانەکان هەڵوەشێتەوە؟
مەهاباد.. کاتێک هاوسەنگیی هێز بەس نەبوو
کۆماری مەهاباد لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە سەرکردایەتیی قازی محەمەد، یەکێک بوو لەو وێستگانەی کە زۆرترین جێپەنجەی لە یادەوەریی سیاسیی کوردا جێهێشت. ئەم کۆمارە لە بارودۆخێکی نێودەوڵەتیی نائاساییدا دوای جەنگی جیهانیی دووەم سەری هەڵدا، سوودی لە بوونی سۆڤیەت وەرگرت لە باکووری ئێران، بەڵام زوو لاوازیی پڕۆژەی سیاسیی دەرخست کاتێک لەسەر بنەمای هاوسەنگییەکی دەرەکیی نەگۆڕ نەبوو. لەگەڵ پاشەکشەی سۆڤیەت و گۆڕانی ژینگەی نێودەوڵەتی، هێزەکانی ئێران ناوچەکەیان کۆنتڕۆڵ کردەوە و قازی محەمەد لەسێدارە درا. مەهاباد میراتێکی گەورەی دەروونی و سیاسیی بەجێهێشت، بەڵام وانەیەکی ڕوونی پێشکەش کرد: هاوپەیمانیی دەرەکی لەوانەیە دەرفەت دروست بکات، بەڵام بە تەنیا سیستەمێکی بەردەوام دروست ناکات. جیاوازیی نێوان دۆز و پڕۆژەی سیاسی لەوەدایە کە یەکەمیان لە یادەوەریدا دەمێنێتەوە، بەڵام دووەمیان پێویستی بە دامەزراوە، گەرەنتی و رێککەوتن هەیە.
عەبدولڕەحمان قاسملۆ و.. سیاسەت پێش تیرۆرکردن
دوای شۆڕشی ئێرانی ١٩٧٩، پرسی کوردی گەڕایەوە پێشەوە و عەبدولڕەحمان قاسملۆ، سکرتێری گشتیی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، وەک سیاسەتمەدارێک دەرکەوت کە هەوڵیدا دۆزەکە لە لۆژیکی بە درێژایی ململانێی کراوە بگوازێتەوە بۆ بەرنامەیەکی ڕوونتر. ئەو پێی وابوو مافە نەتەوەییەکان لە داهاتووی خودی دەوڵەت جیانابنەوە، و هاوکێشە بەناوبانگەکەی داڕشت: دیموکراسی بۆ ئێران و خۆسەری بۆ کوردستان. ناوەرۆکی دیدەکەی بریتی بوو لە بەستنەوەی چارەسەری کوردی بە گۆڕانکارییەکی دیموکراتیی فراوانترەوە، لە جیاتی جیاکردنەوەی دۆزەکە لە داهاتووی ئێران. بەڵام ڕێگەی دانوستان لە ڤیێنا لە ساڵی ١٩٨٩ بە تیرۆرکردنی کۆتایی هات، و دواتریش سادق شەرفکەندی لە بەرلین تیرۆر کرا. سەڕەڕای ئەوەش، دۆزەکە نەبزردا و ون نەبوو، ئەمەش سنووری لێیکردنی ئەمنیی دەرخست: حزبێک دەکرێت لاواز بکرێت یان سەرکردەیەک بکوژرێت، بەڵام ناتوانرێت ئەو هۆکارە سیاسی و کۆمەڵایەتییانە هەڵوەشێنرێنەوە کە دۆزەکەیان بەرهەم هێنراوە.
عەبدوڵڵا ئۆ,جەلان.. پڕۆژەیەکی ئامادە و ڕێککەوتنی ون
لە تورکیا و ئەنقەرە، پارتی کرێکارانی کوردستان پە,کەکە لە ساڵی ١٩٨٤وە دەستی بە خەباتی چەکداریی درێژخایەن کرد لەگەڵ دەوڵەتدا، پێش ئەوەی بیرۆکەکانی عەبدوڵڵا ئۆ,جەلان پاشان بەرەو لامەرکەزییەت و کۆنفیدراڵی دیموکراتی پەرە بسێنن. سەڕەڕای دەستگیرکردنی لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئۆجەلان بە کاریگەر ماوەوە لەناو بزووتنەوەکەدا، تا دەگاتە بانگەوازەکان بۆ کۆتاییهێنان بە چەک و هەڵوەشاندنەوەی حزب و گەڕان بەدوای چارەسەرێکی دیموکراتی بۆ پرسی کوردی. بەڵام ئەزموونی تورکیا دووپاتی دەکاتەوە کە ڕاگرتنی چەک بە مانای چارەسەربوونی خودکارانەی دۆزەکە نایەت. حزبە چەکدارەکە دەتوانێت پێکهاتەکەی کۆتایی پێبهێنێت، بەڵام قۆناغی سیاسی پێویستی بە یاسا، دامەزراوە، نوێنەرایەتی، گەرەنتی و قبووڵکردنی یەکتر هەیە. بە بێ ئەوە، ڕێککەوتنەکە هەڵواسراو دەمێنێتەوە لە نێوان ڕاگەیاندنێکی سیاسی و واقیعێکدا کە هێشتا تەواو نەکراوە.
عێراق و باشووری کوردستان.. لە خۆسەری و ریفراندۆمەوە بۆ هاوبەشیی دەستووری
لە لایەکی ترەوە، عێراق ئەزموونی جێگیرتری پێشکەش کرد لە وەرگێڕانی پڕۆژەی کوردی بۆ پێگەیەکی دەستووری لەناو دەوڵەتێکی کراوەدا، هەرچەندە ڕێگاکەی درێژ و دژوار بوو. ڕێککەوتنی ١١ی ئاداری ١٩٧٠ وێستگەیەکی سەرەتایی بوو بۆ دانپێدان بە خۆسەری، بەڵام تووشی کۆسپ بوو و ململانێ گەڕایەوە، پاشان ساڵانی ئەنفال، هەڵەبجە، جەنگەکان و ئاوارەبوون هاتن بۆ ئەوەی تێچووی مرۆیی و سیاسی گران بکەن. دوای ساڵی ١٩٩١ لە كوردستانی عێراق ئەزموونێکی دامەزراوەیی جیاواز دەست پێکرد، پاشان ئەوەی دوای ساڵی ٢٠٠٣ هات دەرفەتی بە هێزە کوردییەکان دا شوێنپێیەک لەناو بونیاتنانەوەی دەوڵەتی عێراقدا بۆ خۆیان دابین بکەن. ئیدی کورد لە دەرەوەی دەوڵەتەوە دانوستانی لەگەڵ نەدەکرد، بەڵکو بوون بە بەشێک لە دروستکردنەوەی. دەستووری ٢٠٠٥ ئەم گۆڕانکارییەی چەسپاند، و ناکۆکییەکەی لە پرسی دانپێدانان بە بوونی کوردەوە گواستەوە بۆ ناو گفتوگۆی ناوخۆیی دەوڵەت لەسەر دەسەڵاتەکان، سامان و سنووری ئەرکەکان.
بەڵام لەم کاروانەدا، باشووری کوردستان تاقیکردنەوەیەکی گەورەتر و بوێرتری ئەنجامدا کاتێک لە سێپتێمبەری ٢٠١٧دا ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامدا. ئەم ڕیفراندۆمە کە لووتکەی خەونی مێژوویی کورد بوو بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ، ڕووبەڕووی کاردانەوەیەکی توندی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بووەوە؛ لە ئەنجامدا گەمارۆی ئابووری، و لەدەستدانی ناوچە جێناکۆکەکان لەوانەش کەرکووک و گوشاری سیاسی زەق دروست بوون. ئەم ئەزموونە پیشانی دا کە خەونی دەوڵەت لە ناوچەیەکی پڕ لە کێبڕکێی وەک ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، پێویستی بە هاوسەنگییەکی زۆر وردی نێودەوڵەتی هەیە، و سەرکەوتنی لە مەیدانی پراکتیکیدا تەنها بە ڕاگەیاندن نییە، بەڵکو بە دابینکردنی زەمینەسازی و متمانەی نێودەوڵەتییە. هەر بۆیە کورد ناچار بوو دوای ئەو قۆناغە، جارێکی تر بگەڕێتەوە ناو چوارچێوەی بەشداریی سیاسی لە بەغدا و پاراستنی قەوارەی هەرێم لەسەر بنەمای دەستوور.
سووریا.. ئایا دەبێتە دووەم هەوڵ؟
لە ڕوانگەی ئەم تێڕوانینەوە دەکرێت ئەوەی ئەمڕۆ لە سووریا ڕوودەدا بخوێنرێتەوە. ئەزموونی کوردی سووریا لە بارودۆخێکدا سەری هەڵدا کە لە بنەڕەتدا لە عێراق جیاواز بوو، بەهۆی ڕێککەوتنێکی دەستووری لەگەڵ دیمەشق نەبوو، بەڵکو لە هەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت لە کاتی جەنگ و شەڕ لەگەڵ داعشدا دروست بوو، و پاشان بە پشتیوانیی ڕۆژئاوایی گەشەی کرد بۆ بەڕێوەبەرییەکی باڵادەست کە هێزێکی سەربازی، دامەزراوەی مەدەنی، ئەمنی، پەروەردەیی و ئابووریی هەبوو. ئەم ئەزموونە، سەڕەڕای هێزەکەی، بەبێ دانپێدانانێکی کۆتایی دەستووری مایەوە. کاتێکیش بارودۆخەکە گۆڕا دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو و گۆڕانی هەڵوێستی هەرێمی و نێودەوڵەتی، ئەو پرسیارە گەڕایەوە کە ئەزموونکراوی تری کوردی دەیانزانی: نرخی هێز چییە ئەگەر نەتوانرێت لە کۆتاییدا بکرێتە ڕێککەوتنێکی سیاسی؟
وەڵامە سووریاییەکە بە پلەبەندی هات. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ئەحمەد شهرع فەرمانی ژمارە ١٣ی دەرکرد، تێیدا هاووڵاتییە سووریاییە کوردەکانی بە بەشێکی ڕەسەنی گەلی سووریا دانا، و دانی بە شوناسی کەلتوری و زمانییاندا نا، و زمانی کوردی وەک زمانێکی نیشتمانی لە ناوچە کوردییەکاندا خستە ناو پڕۆگرامی خوێندنەوە، هەروەها کاریگەرییەکانی سەرژمێریی حەسەکەی ١٩٦٢ی هەڵوەشاندەوە و ڕەگەزنامەی بەو کەسانە بەخشی کە دەیانگرتەوە، لەوانەش بێناسنامەکان. پاشان پرۆسەی تێکەڵبوونەکە دەستی پێکرد، تا دەگاتە ڕاگەیاندنەکەی مەزڵوم عەبدی لە ٢٥ی ئابدا. پێویست ناكات لە ڕاگەیاندنی سەرکەوتن بەپەلە بین؛ ئەوەی لە سووریادا ڕوودەدا لەوانەیە دووەم هەوڵ پێکبێنێت دوای عێراق بۆ وەرگێڕانی قورسایی سیاسی و سەربازیی کوردی بۆ ناو هاوبەشیی لەناو دەوڵەتدا. بەڵام ئەمە تەنیا بە واژۆکردنی ڕێککەوتنێک یان هەڵوەشاندنەوەی هێزی سەربازی سەرکەوتوو نابێت، چونکە پێوەرەکە لە جێبەجێکردندا دەبێت.
دیدگای شرۆڤەکارانی ناوخۆیی و وڵاتانی هەرێمی: نێوان واقیعی نوێ و مەترسییەکان
لە کاتێکدا ئەم گۆڕانکاری و وەرچەرخانە گەورەکان لە جەستەی بزووتنەوەی کوردیدا ڕوو دەدەن، بۆچوون و خوێندنەوەی شرۆڤەکارانی سیاسیی ناوخۆیی و هەڵسەنگاندنی وڵاتانی هەرێمی وەک تورکیا، ئێران، عێراق و سووریا دابەشبوونە سەر چەند ئاراستەیەکی جیاواز. یەکەم، مامۆستا و ڕۆژنامەوان ئەحمەد میرە پێی وایە ئەم ڕێککەوتنە یەکەم شکستی ئەحمەد شەرعە و ڕێککەوتنەکە زیاتر لەوەی دەستکەوت بێت، هەوڵێک بوو بۆ سپیکردنەوەی رووی ئەحمەد شەرع خۆی. دووەم، نووسەر و شیکارەوی سیاسی مەجید ساڵح لە وتارێکدا لەژێر ناونیشانی مەزڵوم عەبدی، خیانەتکار یان پراگماتیستی سیاسی دەڵێت لە دوای ڕاگەیاندنی کۆتایی هاتنی هەسەدە و تێکەڵبوونی هێزەکانی بە دامەزراوەکانی دەوڵەتی سوریا، دەنگێکی زۆر لە باشووری کوردستان بەرز بووەتەوە دژی مەزڵوم عەبدی و بڕیارە سیاسییەکانی، و هەندێک لە نووسەران و چالاکوانان لە دڵسۆزی و هەستکردن بە بەرپرسیارێتی ترسیان لە داهاتووی ڕۆژئاوای کوردستانەوە قسە دەکەن کە جیێ ڕێزە، بەڵام هەندێکی تر بە شێوەیەکی زۆر توند و رادیکاڵ، عەبدی بە خیانەت و فرۆشتنی خاک و دەستکەوتەکانی کورد تۆمەتبار دەکەن بێ ئەوەی لە خۆیان بپرسن ئەڵتەرناتیڤی ئەم ڕێگایە چییە. مەجید ساڵح ئاماژە بەوە دەکات کە پێش هەموو شتێک دەبێت دان بە ڕاستییەکی مێژوویی بنێین کە هەسەدە و مەزڵوم عەبدی تا دوا نەفەس شەڕیان کرد، و ئەگەر بەرگری و خوێنی ئەوان و پشتیوانی خەڵکی کوردستان و هەڵوێستی هەندێ وڵاتی وەک فەرەنسا نەبوایە، ئەگەری ئەوە زۆر بوو کە کورد لە ڕۆژئاوا تووشی چارەنووسێکی زۆر خراپتر بوایەتەوە و لەبیرمان نەچێت کە جیهان لە بەرامبەر ئەنفال و کیمیابارانکردنی هەڵەبجەدا چۆن بێدەنگ بوو. ئەمڕۆ کە باس لە دەستەبەرداربوون دەکرێت، نابێت ئەوەمان لەبیر بچێت کە کورد لە ڕۆژئاوا لە سەد ساڵی ڕابردوودا لە ژێر سیاسەتی عەرەبکردن و سڕینەوەی ناسنامەی کوردیدا ژیاوە، بۆیە ئەوەی لە ساڵانی دوای شەڕی داعشدا لە ڕۆژئاوا دروست بوو، تەنها هێزی چەکدار نەبوو، بەڵکو بەشێک بوو لە پرۆسەیەکی درێژی دامەزراندنی بوونی سیاسی و کۆمەڵایەتی کورد. لە ڕێککەوتنی ١٠ی ئاداری ٢٠٢٥ لەنێوان ئەحمەد شەرع و مەزڵوم عەبدی، بە ڕوونی هاتووە کە کۆمەڵگەی کوردی بە بەشێکی ڕەسەن لە دەوڵەتی سوریا ناسراوە و مافی هاوڵاتیبوون و مافە دەستوورییەکانی بۆ مسۆگەر کراوە، هەروەها مافی بەشداری لە پرۆسەی سیاسی و دامەزراوەکانی دەوڵەت بۆ هەموو پێکهاتەکان بەبێ جیاوازیی ئەتنیکی و ئایینی باس کراوە. بەڵام ئایا ئەمە بە ئەندازەی قوربانییەکانی کوردی ڕۆژئاوا دەگات؟ نەخێر، ئەمە دەسکەوتە بەڵام دەسکەوتێکی تەواو نییە، چونکە کورد دەیەوێت خۆی شار و ناوچەکانی خۆی بپارێزێت کە ئەمە دابین کراوە، زمان و کولتووری خۆی بپارێزێت و خوێندن و زانکۆ بە زمانی کوردی هەبێت، و لە پەرلەمان و دامەزراوەکانی دەوڵەت بەشدار بێت و مافی سیاسی و مەدەنییەکانی بە شێوەیەکی یاسایی و دەستووری پارێزراو بێت و ئەوانە مسۆگەر کراون. بەڵام حەقیقەت ئەوەیە ئەمانە لە ئاستی ئەو قوربانییە گەورانەی گەلەکەمان نین، و لە ساڵانی شەڕی داعشدا هەسەدە بووە هێزی سەرەکیی هاوبەشانی ڕۆژئاوا لە دژی داعش و ئەم ڕاستییەش نابێت بە ئاسانی لە مێژوو بسڕدرێتەوە. مەجید ساڵح جەخت لەوە دەکاتەوە کە بمانەوێ یان نا ئەمڕۆ دۆخەکە گۆڕاوە، و ئەحمەد شەرع کە پێشتر تیرۆریست بووە، ئەمڕۆ بە هۆی گۆڕانکارییە ژێئۆپۆلیتیکییەکانەوە هەنگاو بە هەنگاو لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێ و تەنانەت لە ٢٠٢٥دا ئەمریکا هەنگاوەکانی بەرەو لابردنی ناوی ئەحمەد شەرع لە لیستی سزا و تیرۆری خۆی دەستپێکرد و لە ٢٠٢٦داش ناساندنی سوریا و هەیئەتی تحریری شام لە هەندێک لیستەکانی تیرۆر و سزا گۆڕانکاریی بەسەردا هات. ئەمە چیمان پێ دەڵێت؟ جیهان دۆستی کورد نییە و بۆ بەرژەوەندی خۆی کار دەکات کە ئەمە یاسای سیاسەتی نێودەوڵەتییە، بۆیە ئەگەر لە ڕابردوودا سیاسەتی یان سەرکەوتن یان مردن تاقی کراوەتەوە، دەبێت بە شێوەیەکی ڕەخنەگرانە بپرسین: ئایا هەمیشە مردن بە مانای سەرکەوتنە؟ کورد پێویستی بە سیاسەتێک هەیە کە بوونی کورد بپارێزێت، نەک تەنها کورد هەر قوربانی بێت. لەبەر ئەوە ناوبراو پشتگیری لە هەر ڕەخنەیەکی دڵسۆزانە لە مەزڵوم عەبدی و ڕێککەوتنەکەی دەکات، بەڵام دڵنیاشە کە ئەم بڕیارە نابێت بە چەکێک بۆ سڕینەوەی مافەکانی کورد بگۆڕدرێت، چونکە لە ڕاستیدا مەترسییەکە لە خودی تێکەڵبوون بە دەوڵەتدا نییە؛ مەترسییەکە ئەوەیە کە تێکەڵبوون ببێتە سڕینەوە. ئەگەر کورد لە ناو دەوڵەتی سوریا بتوانێت زمان، ناسنامە، خوێندن، بەشداریی سیاسی، ئاسایش و مافە دەستوورییەکانی خۆی بپارێزێت، ئەوا بەو مانایە دێت سیاسەتی پراگماتیزم دەکرێت ببێتە ڕێگایەک بۆ مانەوە، بەڵام ئەگەر ئەم مافانە لە کاغەزدا بمێننەوە و لە واقیعدا سڕینەوەی سیاسی و کولتووری دەست پێ بکات، ئەوا دەبێت ڕەخنە لە عەبدی و هەموو ئەو لایەنانە بکرێت کە ئەم ڕێککەوتنەیان واژۆ کردووە.
کەواتە پێویستە لە عەبدی بپرسین بۆ کوێ دەڕۆیت نەک بە خێرایی بڵێین تۆ خیانەتت کردووە، چونکە ئەوەی گرنگە ناوی هێزەکە نییە؛ ئەوەی گرنگە ئەوەیە کورد لە دوای هەسەدە چی دەباتەوە. ئەوانەی ئەمڕۆ توندترین ڕەخنە لە عەبدی دەگرن، مەجید ساڵح پرسیارێکی سادەیان لێ دەکات کە ئەڵتەرناتیڤەکەتان چییە؟ ئەگەر ئەڵتەرناتیڤەکە بەرگرییە، بڵێن چۆن، ئەگەر شەڕە بڵێن بە چ هێز و بە پشتیوانی کێ، ئەگەر سەربەخۆییە بڵێن لە ناو ئەم هاوکێشە ژێئۆپۆلیتیکییەدا چۆن، و ئەگەر هەموویان تەنها نەخێر بێت ئەوا ئەوە سیاسەت نییە بەڵکو تووڕەییە.
مەجید ساڵح پێی وایە مەزڵوم عەبدی لە بەرامبەر دوو هەڵبژاردەی زۆر قورسدا بڕیارێکی پراگماتیکی داوە کە یان کەمکردنەوەی دەستکەوتەکان بۆ پاراستنی بوونی کوردە، یان چوون بەرەو شەڕێک کە دەتوانێت هەموو شتێک بسڕێتەوە، و ئەمەش واتە پشتگیریی بێ مەرج لە عەبدی ناکات بەڵکو دەڵێت بەڵێ بۆ سیاسەتی پراگماتیزمانە، نەخێر بۆ تەسلیمبوون، و بەڵێ بۆ ئاشتی و نەخێر بۆ سڕینەوەی ناسنامە. لە کۆتاییدا، ئەو کەسانەی لە باشووری کوردستان بە توندی دژی عەبدی دەنووسن، پێویستە پرسیارێکی مێژوویی لە خۆیان بکەن: ئایا دەتوانین بە ئاسانی بڕیار لەسەر کەسێک بدەین کە لە ناو ئاگردانی ڕۆژئاوا بڕیاری سیاسی دەدات، لە کاتێکدا خۆمان لە دوورەوە لە سەلامەتیی باشوورەوە لێی دەڕوانین؟ ڕەخنە پێویستە؛ بەڵام ڕەخنە دەبێت ئەڵتەرناتیڤی هەبێت، و لەو کاتەدا کە هەموو دەوڵەتان بە بەرژەوەندی خۆیان کار دەکەن، کورد نابێت بە دەستی خۆی ئەو کەمە دەرفەتەش لە کیسی خۆی ببات کە بۆ مانەوەی سیاسی و نەتەوەیی بەدەستی هێناوە. سێیەم، سەبارەت بە هەڵوێستی وڵاتانی هەرێمی، لە ڕوانگەی پایتەختەکانی هەرێمییەوە وەک ئەنقەرە، تاران و دیمەشق، ئەوان ئەم گۆڕانکارییانە وەک کۆتاییهاتن بە هەڕەشەی جیابوونەوە و سەربەخۆیی دەبینن. بۆ نموونە تورکیا و ئێران هەمیشە هەموو جۆرە قەوارەیەکی کوردیی سەربەخۆ یان خودموختاری بە هەڕەشە بۆ سەر ئەمنیەتی نیشتمانی خۆیان دادەنێن. هەر بۆیە کاتێک هێزە کوردییەکان لە سووریا یان عێراق دەچنە ناو پرۆسەی تێکەڵبوونەوە، وڵاتانی هەرێمی بە هەنگاوێکی ئەرێنی و ناچارکەر دەیدەنە قەڵەم، بە مەرجێک هیچ جۆرە ناسنامەیەکی سەربازیی سەربەخۆ بۆ کورد نەمێنێتەوە کە ببێتە پەناگەیەک بۆ ئۆپۆزسیۆنی چەکداری وڵاتانی دراوسێ. لە هەمان کاتدا، ئەم وڵاتانە پێیان وایە مۆدێلی هاوبەشی لە دەسەڵاتدا دەبێت بە جۆرێک بێت کە دەوڵەتی ناوەندی کۆنتڕۆڵی تەواوی بەسەر سنوور، سامان و بڕیاری سیاسییدا هەبێت.
