قندیل پرس
دکتر قادر وریا، استاد دانشگاه، در گفتوگویی اختصاصی با قندیل پرس میگوید: «این گره با این اقدام باز میشود که رهبری پژاک – که سالها برای این تلاش میکند تا در دایره احزاب روژههلات جای خود را پیدا کند و با آنها ارتباط و همکاری داشته باشد – این فرصتی که در سایه احساس مسئولیت احزاب دیگر برایش فراهم شده است، از دست ندهد. احزاب دیگر با توجه به روند تغییرات سیاسی در ایران و منطقه و با درک اهمیت پذیرش یکدیگر و کار مشترک، سرانجام گامی به جلو برداشتهاند و درهای نشست، گفتوگو و همکاری را به روی پژاک گشودهاند. رهبری پژاک باید این شجاعت را داشته باشد – و هنوز هم میتواند این شجاعت را نشان دهد – که از این نوع اظهارات آقای امیر کریمی انتقاد بگیرد. به نظر من، آقای امیر خودش باید پیشقدم شود و بگوید: «من به هر دلیلی که بوده، در این سخنان زیادهروی کردهام، باعث رنجش تعداد زیادی از مبارزان، خانوادههایشان و مردم حامی آن احزاب شدهام و از آنها عذرخواهی میکنم.»
قندیل پرس: چند روز پیش سند استراتژی امنیت ملی آمریکا منتشر شد. طبق این سند، آمریکا دیگر نمیخواهد نقش پلیس بینالمللی را ایفا کند، یا همانطور که تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه اعلام کرد، آمریکا نمیخواهد رژیم جمهوری اسلامی ایران را تغییر دهد. سؤال ما این است که با توجه به این وضعیت، استراتژی احزاب روژههلات یا به طور کلی جنبش آزادیخواهی روژههلات کردستان باید چه باشد؟
د. قادر وریا: آمریکا تا کنون نیز رسماً اعلام نکرده بود که تغییر رژیم ایران در برنامهاش است، اما با این حال، زمانی که لازم دانست، با اسرائیل همراهی کرد و کار بزرگ یعنی نابود کردن مهمترین تأسیسات هستهای رژیم ایران را خودش اجرا کرد.در رابطه با استراتژی احزاب روژههلات کردستان، این استراتژی بر این پایه استوار نیست که سقوط رژیم ایران در برنامه آمریکا هست یا نه. آنها برای سرنگونی این رژیم و به قدرت رساندن سیستمی دموکراتیک در ایران تلاش میکنند که به حقوق ملی کردها نیز تن دهد. این احزاب، فشار خارجی بر رژیم ایران – در هر شکل و نوعی که باشد – را عاملی کمککننده برای مبارزه خود دانستهاند. در آینده نیز باید همینطور باشد. با توجه به این واقعیت که مشکل آمریکا و به طور کلی غرب با رژیم ایران پایان نیافته و همچنان ادامه دارد، احزاب روژههلات کردستان در آینده میتوانند برای پیشبرد مبارزه خود، از عامل فشار خارجی بر رژیم ایران بهره ببرند. به طور خلاصه، استراتژی آمریکا هر چه باشد، این کشور نمیتواند نسبت به آرامش و امنیت متحدانش در خاورمیانه بیتفاوت بماند. تا زمانی که رژیم ایران تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای کند، تا زمانی که گروهها و دستههای نیابتیاش را در این منطقه برای دشمنی با اسرائیل و متحدان آمریکا تربیت و مجهز کند، تا زمانی که آن رژیم موشک و پهپاد برای حمله به پایگاهها و مراکز نظامی و اقتصادی کشورهای متحد آمریکا و خود پایگاههای آمریکا در این منطقه تأمین کند، آمریکا نمیتواند دست از دشمنی با رژیم ایران بردارد.
قندیل پرس: تام باراک میگوید داستان اسرائیل و ایران هنوز تمام نشده است، این سخن به این معناست که جنگ بین اسرائیل و ایران پایان نیافته است. به نظر شما، آیا اسرائیل میتواند کشوری حامی احزاب روژههلات در برابر رژیم جمهوری اسلامی باشد؟
د. قادر وریا: هیچ شکی در این واقعیت نیست که جنگ اسرائیل و رژیم ایران هنوز تمام نشده و مرحله پایانی آن باقی مانده است. البته من کم و بیش از هیچ تلاشی از سوی اسرائیل برای ارتباط با جنبش کرد در روژههلات کردستان آگاه نیستم، بنابراین این سخن را نه بر اساس اطلاعات مشخص، بلکه بر پایه تحلیل اظهارات و رفتار تاکنونی رهبران آن کشور میگویم. من خودم به این نتیجه رسیدهام که اسرائیل که خواهان تغییر رژیم در ایران است، دوست ندارد این تغییر به دست ملتهای تحت ستم ایران رخ دهد. ترجیح میدهد این تغییر به دست یک نیروی مرکزگرا باشد. در طول حاکمیت رژیم ایران و به ویژه از زمان خیزش «زن، زندگی، آزادی» تا کنون برای همه آشکار شده که رژیم ایران اپوزیسیون جدیتر و قدرتمندتری از مردم روژههلات کردستان و احزاب کردستانی ندارد، با این حال اسرائیل اهمیت لازم را به حمایت از احزاب و سازمانهای سیاسی روژههلات کردستان نداده است. البته لزومی ندارد حمایت اسرائیل یا آمریکا از احزاب روژههلات حتماً به شکل نظامی باشد. یکی از شرایط مهم برای تغییر رژیم در ایران، شکلگیری آلترناتیو آن رژیم است.
هر کشور یا نیروی خارجی که خواهان تغییر رژیم در ایران باشد و بخواهد بە شکلگیری جایگزین آن رژیم کمک و حمایت کند، اگر در تشکیل این جایگزین به جایگاه احزاب کردستان اهمیت ندهد، به این معناست که سیاست اشتباهی دارد. شرط تسریع سقوط آن رژیم، تشکیل جایگزین رژیم ایران و در چارچوب این جایگزینسازی، اهمیت دادن به مسئله ملتهای تحت ستم ایران و حمایت همهجانبه از مبارزهشان در فرآیند جایگزینسازی است.
قندیل پرس: بر اساس اطلاعاتی که در رسانهها درباره آخرین نشستهای مرکز گفتوگو منتشر شده، فایلهای صوتی منتشرشده به گره اصلی این دوره همکاری احزاب تبدیل شدهاند، به ویژه اینکه از پژاک خواسته شده به طور رسمی فایلهای صوتی آقای امیر کریمی را رد کند و پژاک نیز این درخواست را رد کرده و به فایلهای صوتی آقای عمر ایلخانیزاده و آقای هیمن سیدی اشاره کرده و اعلام کرده که برخورد چند حزب دیگر در مورد این دو فایل صوتی با برخوردشان در برابر فایل صوتی آقای امیر کریمی یکسان نیست و به نظر میرسد زمینه بیشتر علیه پژاک است. به نظر شما این گره این بار چگونه حل خواهد شد؟
د. قادر وریا: پژاک برای فرار از مسئولیت خود در قبال فایل صوتی منتشرشده آقای امیر کریمی نباید به آن دو فایل صوتی که به آنها اشاره کردید پناه میبرد. به چند دلیل:اول، بازتاب منفی فایل صوتی آقای عمر ایلخانیزاده و دکتر هیمن سیدی بسیار کمتر از بازتاب فایل آقای امیر بود، تا حدی که شاید بسیاری از خوانندگان ندانند منظور شما یا من از کدام فایل آن دو نفر است.دوم، من آگاه نیستم که هیچ فایل صوتی مخفی دکتر هیمن سیدی منتشر شده باشد. میدانم که دکتر هیمن در چند لایو و برنامه ویدئویی که مخفی هم نبودند، بلکه عمومی و آشکار بودند، مثلاً از آقای عبدالله مهتدی یا آقای خالید عزیزی انتقاد گرفته است. در همان برنامهها نیز با نهایت احترام از تاریخ احزاب دموکرات و کومله و رهبران شهیدشان سخن گفته است. در آخرین فایل نیز به شدت از سخنان آقای امیر کریمی انتقاد کرده بود، اما هیچ تهمت و بیاحترامی به تاریخ پژاک، شهدای آن و گریلاهای آن نکرده بود. اینها نه مخفی بودند و نه مانند سخنان آقای امیر، پر از تهمت و تحریف بودند. علاوه بر این، دکتر هیمن سیدی رئیس، همرئیس یا عضو رهبری هیچ حزب و سازمانی نیست؛ چرا احزاب باید پاسخگو و مسئول سخنان او باشند؟سوم، انتقاد گرفتن عضو رهبری یا حتی شخص اول یک حزب از حزب دیگر، امری عادی است. اما سخنان آقای امیر کریمی انتقاد نبودند، بلکه تهمت و بیاحترامی به تاریخ آن احزاب، به نیروی پیشمرگهشان، به رهبرانشان، به زنان مبارزشان بودند. یعنی چشم خود را بسته بود و هر چه بر زبانش آمدە بود، گفتە بود. نمیدانم در جلسات، گردهماییها، کلاسها و کنگرههای پژاک، شرکتکنندگان حق انتقاد از رهبران، سخنرانان و معلمان خود را دارند یا نه؟ اگر این حق را دارند، چگونه اجازه دادهاند سخنانی تا این حد پایین، بیپایه و بیمحتوا گفته شود؟ اگر این حق را ندارند، چگونه میخواهند و میتوانند همه احزابی را که به گفته خودشان «کلاسیک» مینامند، از صحنه سیاسی کردستان حذف کنند و جنبشی مدرنتر را جایگزین کنند؟!این گره با این اقدام باز میشود که رهبری پژاک – که سالها برای این تلاش میکند تا در دایره احزاب روژههلات جای خود را پیدا کند و با آنها ارتباط و همکاری داشته باشد – این فرصتی را که در سایه احساس مسئولیت احزاب دیگر برایش فراهم شده است، از دست ندهد. احزاب دیگر با توجه به روند تغییرات سیاسی در ایران و منطقه و با درک اهمیت پذیرش یکدیگر و کار مشترک، سرانجام گامی به جلو برداشتهاند و درهای نشست، گفتوگو و همکاری را به روی پژاک گشودهاند.
رهبری پژاک باید این شجاعت را داشته باشد – و هنوز هم میتواند این شجاعت را نشان دهد – که از این نوع اظهارات آقای امیر کریمی انتقاد بگیرد. به نظر من، آقای امیر خودش باید پیشقدم شود و بگوید: «من به هر دلیلی که بوده، در این سخنان زیادهروی کردهام، باعث رنجش تعداد زیادی از مبارزان، خانوادههایشان و مردم حامی آن احزاب شدهام و از آنها عذرخواهی میکنم.»همکاری و مبارزه مشترک چندین حزب و سازمان با یکدیگر، نیاز به نشان دادن حسن نیت نسبت به یکدیگر دارد، نه پافشاری بر دیدگاههای تند و غیردوستانه گذشته.
قندیل پرس: یکی از انتقادهایی که به احزاب شرکتکننده در نشستهای مرکز گفتوگو گرفته میشود این است که اطلاعات این نشستها به رسانهها درز میکند و مسئله پیچیدهتر میشود. برخی ناظران معتقدند این کار عمدی است و هدف آن شکست خوردن مرکز گفتوگو یا بیرون راندن یک طرف مشخص است. تحلیل شما در این باره چیست؟
د. قادر وریا: در این نشستها چند حزب، هر کدام با هیئتی چند نفره شرکت میکنند. همزمان رسانهها نیز به دنبال خبر و اطلاعات از نشستهای این احزاب هستند، بنابراین عجیب نیست اگر رسانهای اطلاعات محدودی از یکی از شرکتکنندگان در نشست یا منبعی نزدیک به آن احزاب به دست آورد.تا جایی که من پیگیری کردهام، تا کنون راز بزرگ یا اطلاعات حساسی از این نشستها منتشر نشده است؛ آنچه بوده و در شبکههای اجتماعی توجه را جلب کرده، بیشتر شایعه، نظر، گمانهزنی و تحلیل بوده، نه خود اطلاعات. اگر «طرفی مشخص» نمیخواهد منزوی شود و تنها بماند و مایل نیست از جمع احزاب و سازمانهای دیگر روژههلات بیرون رانده شود، باید گفتار و رفتارش با دیگران دوستانه، با حسن نیت و مسئولانه باشد، نه با قلدرمآبی و تلاش برای تحمیل خود با تهدید و پیچیدهتر کردن بیشتر وضعیت. در آینده نیز اگر هر فایل یا اظهارنظر یا اطلاعاتی قدیمی یا جدید از هر سازمان و طرف سیاسی درز کند و منتشر شود، گام درست، دلسوزانه و مسئولانه این است که خود آن سازمان دست پیش بگیرد و با ارائه توضیحات لازم و هوشمندانه، جلوی پیامدهای زیانبار را بگیرد و اجازه ندهد اعتماد و حسن نیت میان خود و طرفهای دیگر آسیب ببیند و وضعیت مختل شود.
قندیل پرس: اکنون رژیم جمهوری اسلامی ایران بیش از هر زمان دیگری ضعیف شده و زیر فشار داخلی و خارجی است، از سوی دیگر اپوزیسیون مرکزگرای ایرانی آماده نیست حقوق مشروع ملت کرد را به طور رسمی به رسمیت بشناسد. در چنین شرایطی، به نظر شما چرا پروژههای همکاری احزاب روژههلات به نتیجه نمیرسد، مرکز همکاری که شکست خورد و اکنون مرکز گفتوگو نیز احتمال شکست دارد؟
د. قادر وریا: احزاب روژههلات تا زمانی که اتحاد و ائتلاف محکمی تشکیل ندهند و انتظارات و خواستههایشان از اپوزیسیون ایرانی و از هر جایگزین رژیم کنونی ایران را یکصدا و متحد مطرح نکنند، اپوزیسیون مرکزگرای ایران هرگز آماده نخواهد بود حقوق مشروع ملت کرد را به رسمیت بشناسد، هرگز آماده نخواهد بود جایگاه شایستهای در تلاشهای مرحله گذار به نمایندگان کرد بدهد. حتی اگربتواند یک طرف کردی را از دیگران جدا کند و با خود همراه سازد، نه ملت کرد از این رهگذر چیزی عایدش می شود و نه آن اپوزیسیون میتواند خیال خود را در مورد مسئله کردستان راحت سازد. آن اتحاد (میان احزاب کرد) نیز زمانی شکل میگیرد که این احزاب به خاطر منافع عمومی و آینده ملت خود، نگاهشان به یکدیگر را تغییر دهند؛ باید به شکلی واقعبینانهتر جایگاه خود را در میان مردم روژههلات ارزیابی کنند؛ احزابی که واقعاً صاحب جایگاه و وزن بزرگی هستند، آماده باشند به خاطر آینده و منافع عمومی و تشکیل این همکاری و اتحاد، از خود مایە بگذارند و طرفهای کوچکتر از خود را نیز بە حساب بیاورند. جریاناتی هم کە درباره وزن و جایگاه خود زیادهروی میکنند و خود را از هیچ نیرویی کوچکتر نمیدانند، آنها نیز به خاطر ملت خود از ادعاهای بزرگ و زیادهخواهی دست بکشند و در این مرحله همکار باشند تا در برابر اپوزیسیون مرکزگرا و همه کسانی که نمیخواهند ملت کرد در ایران به حقوقش برسد، یکصدا، متحد و همبسته باشیم. بگذارید این رقابتهای حزبی و این خودبزرگ بینی ها را بە زمانی موکول کنیم که مردم با رأی خود می توانند ثابت کنند کدام حزب و رهبررا بیش از دیگران قبول دارند. در واقع اکنون هر طرفی که برای تشکیل یک ائتلاف نیرومند کردی در روژههلات کردستان مانع ایجاد کند، به دشمنان حقوق ملت کرد خدمت میکند.
*متن اصلی این گفتگو به زبان کوردی انجام شده است.
