قندیل پرس
ترکیه و باکور کوردستان میان تلهی وقتکشی و خطر انفجار؛ آیا دولت آمادهی صلح است یا برای بقای خود جنگ میکند؟
قندیل پرس – گفتوگو
در حالی که یک سال کامل از دوازدهمین کنگرهی حزب کارگران کوردستان گذشته است، چشماندازهای راهحل صلحآمیز در اکور کوردستان و ترکیه همچنان میان گفتمان رسانهای حکومت و سکوت مرگبار حقوقی معلق ماندهاند. دولت ترکیه که اکنون زیر فشار تحولات ژئوپولیتیکی و بازطراحی جدید خاورمیانه قرار دارد، به سمت طرف کوردی روی آورده است؛ حرکتی که بیشتر به یک مانور سیاسی شباهت دارد.
محمد کاماج، نمایندهی پارلمان از دم پارتی در حوزهی آمد (دیاربکر) در پارلمان ترکیه، در این گفتوگوی اختصاصی با قندیل پرس، ابعاد خطرناک این مرحله را تشریح کرده و نسبت به بحرانیشدن اوضاع هشدار میدهد.
قندیل پرس: بیایید از این موضوع شروع کنیم؛ ابتکار عمل “دولت باغچلی” که خواستار آمدن آقای اوجالان به مجلس و پایان دادن به مبارزه مسلحانه شد، در کنار برخی پیامهای مثبت اوجالان، موجی از امید ایجاد کرد. اما سؤال اصلی اینجاست که چرا این همه حرفهای بزرگ تنها در سطح رسانه باقی ماندهاند؟ چرا تا کنون حتی یک گام قانونی در داخل پارلمان برای تغییر قانون مجازات یا مسئله انزوا برداشته نشده است؟
محمد کاماج: بسیار سپاسگزارم بابت این پرسش دقیق. حقیقت این است که ما در برابر وضعیتی بسیار مبهم قرار داریم که میتوان نام آن را «تلهی وقتکشی» گذاشت. از یک سو سخنانی تاریخی از زبان باغچلی میشنویم، اما از سوی دیگر شاهد سکوتی مرگبار از نظر حقوقی و عملی هستیم. دلیل اینکه این ابتکار وارد پارلمان نمیشود، این است که دولت هنوز نمیخواهد مسئلهی کورد را بهعنوان یک مسئلهی سیاسی و حقوقی به رسمیت بشناسد، بلکه همچنان آن را صرفاً یک پروندهی امنیتی و تروریستی میبیند.
آنچه باغچلی پیشنهاد کرده، در علم سیاست «تسلیمشدن» نام دارد نه صلح. آنها میخواهند بدون آنکه حتی یک بند قانون اساسی را تغییر دهند، طرف کورد سلاح را زمین بگذارد. من از اینجا هشدار جدی میدهم؛ اگر این روند وارد چارچوبی قانونی نشود و مسئلهی انزوای امرالی بهطور کامل پایان نیابد، این سخنان رسانه ای هیچ ارزشی ندارند. بدون آزادی آقای اوجالان و تثبیت جایگاه قانونی او بهعنوان شخصیت اصلی گفتوگو، هر تلاشی فقط مانوری برای عبور از یک مرحلهی دشوار است. اگر این وضعیت به همین شکل ادامه پیدا کند، بدون شک به سمت انفجاری بزرگ پیش میرویم که پیامدهای آن برای همهی طرفها خطرناک خواهد بود.
قندیل پرس: از خلع سلاح سخن گفته میشود، اما همزمان دولت شهرداریهای کوردها را تصرف میکند و در ماردین، باتمان و خلفتی قیم منصوب میکند. آیا این نشان نمیدهد که در درون حکومت جناحی مخالف توافق وجود دارد، یا این صرفاً تقسیم نقش میان اردوغان و باغچلی است؟
محمد کاماج: این تناقض بزرگترین مانع است و چهرهی واقعی حکومت را آشکار میکند. سیاست قیمگماری نهتنها ضد کورد است، بلکه ترور خودِ دموکراسی است. وقتی میگویی بیا در پارلمان حرف بزن، اما همزمان ارادهی مردم را مصادره میکنی، یعنی به گفتوگو باور نداری. دربارهی وجود جناحهای مختلف، بدون تردید در دولت ترکیه «دولت پنهان» وجود دارد که بقای خود را در جنگ میبیند، اما نباید فراموش کنیم که در ترکیهی امروز تصمیم نهایی در دست یک مرکز واحد است. این نوعی فشار سیاسی برای تسلیمکردن است؛ میخواهند کوردها را وادار کنند زیر فشار، شروط دولت را بپذیرند. دولت با سردی کامل به این مسئله نگاه میکند و تا امروز رهبر اوجالان از حق امید محروم شده است. اگر دستی وجود داشته باشد که نخواهد این روند به نتیجه برسد، همان دست در درون خودِ حاکمیت است؛ حاکمیتی که هنوز آماده نیست جایگاهی برای کوردها بهعنوان شریک برابر فراهم کند. ما بهعنوان حزب دم بهروشنی میگوییم بدون احترام به ارادهی مردم در شهرداریها، هیچ اعتمادی برای میز مذاکره باقی نمیماند.
قندیل پرس: بسیاری میگویند ترکیه بهخاطر طوفان خاورمیانه و تحولات منطقهای پیشقدم شده است. آیا کوردهای باکور میتوانند از این وضعیت بهعنوان فرصتی استفاده کنند؟ آیا این خطر وجود ندارد که ترکیه فقط برای حفظ امنیت خود، کوردها را همچون سپر بهکار بگیرد و بعد کنارشان بگذارد؟
محمد کاماج: ترکیه بهخوبی میداند که اگر مسئلهی داخلی خود با کوردها را حل نکند، در تحولات آینده به بازیگری ضعیف و حاشیهای تبدیل خواهد شد. آنها میترسند کوردهای روژاوا و باکور به نیرویی متحد تبدیل شوند که منافع ترکیه را به خطر بیندازند، به همین دلیل اکنون میخواهند کوردها را مهار کرده و همچون ابزاری برای حفاظت از مرزهای خود بهکار بگیرند.
کوردها باید بسیار هوشیار باشند؛ ما نباید ژاندارم مرزهای ترکیه شویم. ما باید خواهان مشروعیت قانونی و قانون اساسی باشیم. اگر ترکیه میخواهد ما در این منطقهی شعلهور در کنار آن باشیم، باید هویت ما را بهصورت رسمی به رسمیت بشناسد. کورد باید به بازیگری اصلی تبدیل شود که جایگاه خود را در داخل ترکیه از طریق قانون تثبیت کند، نه صرفاً از راه توافقات پنهانی و موقت. حتی نهادهای بینالمللی مانند ناتو نیز دیگر نمیخواهند ترکیه با این همه بحران داخلی ادامه دهد؛ بنابراین کوردها باید از این فشار بینالمللی برای تثبیت حقوق ملی خود استفاده کنند.
قندیل پرس: دربارهی قانون اساسی جدید، آیا شما آمادهاید وارد توافقی شوید که فقط دربارهی زمینگذاشتن سلاح باشد؟ یا شرط شما تثبیت زبان کوردی و هویت ملی است؟ تا چه اندازه به اردوغان خوشبین هستید؟
محمد کاماج: موضع ما بهعنوان دم پارتی کاملاً روشن است؛ ما هرگز بخشی از قانون اساسیای نخواهیم شد که حقوق اساسی ملت کورد در آن وجود نداشته باشد. مسئلهی کورد فقط مسئلهی سلاح نیست؛ سلاح نتیجهی ظلم و انکار است. اگر دولت فقط خلع سلاح را بدون تضمین حقوق زبان، فرهنگ و ادارهی محلی بخواهد، این صلح نیست، بلکه خاموشکردن یک ملت است.
در درون جنبش آپویی نسلی جدید و صاحب اراده شکل گرفته که فقط به حقوق مشروع و بهرسمیتشناسی قانونی رضایت خواهد داد. ما خواهان قانون اساسی دموکراتیکی هستیم که در آن ترکیه بهعنوان کشوری چندملیتی و چندزبانه شناخته شود. خوشبینی ما بسیار محدود است، زیرا تجربهی گذشتهمان با این حکومت پر از فریب و شکستن وعدهها بوده است. اگر اردوغان فقط برای تمدید دوران ریاستجمهوری خود به قانون اساسی جدید نیاز دارد، کوردها ابزار دست او برای ادامهی حکومت فردی نخواهند شد.
قندیل پرس: بهعنوان پرسش پایانی؛ پس از شکست روند سال ۲۰۱۵، اعتماد میان مردم و دولت از بین رفته است. اگر این تلاش نیز فقط یک بازی سیاسی باشد، آلترناتیو کوردها برای حفظ موجودیت خود در باکور کوردستان چه خواهد بود؟
محمد کاماج: درست میفرمایید، زخم سال ۲۰۱۵ هنوز التیام نیافته است. ما بهعنوان دم پارتی به مردم خود نمیگوییم به دولت اعتماد کنند، بلکه میگوییم به نیروی خودتان اعتماد داشته باشید. اگر دولت گام جدی برندارد و پارلمان به مرکز واقعی حل مسئله تبدیل نشود، بیاعتمادی عمیقتر خواهد شد.
دربارهی آلترناتیو؛ اگر صلح شکست بخورد، کُردها به عقب بازنمیگردند. مبارزهی ما برای آزادی و دموکراسی ادامه خواهد داشت. آلترناتیو ما تقویت سازماندهی مردمی، حفاظت از هویت به هر قیمتی و گسترش ائتلافهایمان با نیروهای دموکراسیخواه است. کوردها اکنون خود را بهعنوان نیرویی تأثیرگذار در منطقه ثابت کردهاند و دولت ترکیه نیز بهخوبی دریافته که بدون یک توافق تاریخی با کوردها، ثبات خود را به خطر میاندازد. ما برای همهی احتمالات آمادهایم؛ چه صلحی سربلندانه باشد و چه مبارزهای طولانی برای حفظ موجودیتمان. اکنون توپ در زمین حاکمیت است و زمان نیز بهسرعت به سود آنکارا نمیگذرد.
