قندیل پرس
سعید سنندجی، عضو کنگره ملی کوردستان میگوید: “ملت کورد کە یک ملت بیدولت است وجغرافیای آن توسط چهار دولت اشغال شدە است بە ندرت میتواند ازمفاد نقض حقوق بشر کە دولتهای اشغالگر کوردستان مرتکب میشوند رسما بە شورای حقوق بشر سازمان ملل شکایت و نتیجەایی مطلوب دریافت کند کە منجر بە پایان نقض حقوق بشراز سوی این دولتها شود، بدلیل اینکە شرط تحویل شکایات و اعتراضات به شورای حقوق بشر سازمان ملل این است که از جانب یک دولت رسمی این شکایت صورت بگیرد.”
قندیل پرس: عرض سلام و ادب داریم خدمت شما جناب آقای سعید سنندجی، از اینکه این گفتگو را با قندیل پرس پذیرفتید سپاسگزاریم، به عنوان سوال اول از جنابعالی، همانگونه که اطلاع دارید روز دهم دسامبر به عنوان روز جهانی حقوق بشر نامگذاری شده است، لطفا در این رابطه برای مخاطبینمان توضیحاتی بفرمایید؟
سعید سنندجی: پس ازتدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط النور روزولت همسر فرانکلین روزولت رییس جمهوری آمریکا، رنه کاسن متخصص در حقوق مدنی و بینالمللی، چارلز حبیب مالک و پنگ چونگ چنگ با نظارت سازمان ملل متحد در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ میلادی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در پاریس با ۴۸ رای موافق، ۸ رای ممتنع و بدون رای مخالف این اعلامیه را به تصویب رساند تا این روز به عنوان روز جهانی حقوق بشر نامگذاری شود.
این اعلامیه، شامل یک مقدمه و ۳۰ ماده است که در ماده نخست آن به برابری افراد بشر و حاکمیت روح برادری در میان آنها اشاره شده و آمده است: تمام افراد بشر آزاد زاده میشوند و از لحاظ حیثیت، کرامت و حقوق با هم برابراند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و باید با یکدیگر با روحیه ای برادرانه رفتار کنند و به همین ترتیب تا ماده ۳۰ که در آن آمده است: هیچیک از مقررات اعلامیه حاضر نباید چنان تفسیر شود که برای هیچ دولت، جمعیت یا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از میان بردن حقوق و آزادیهای مندرج در این اعلامیه فعالیتی انجام دهد یا به عملی دست بزند.
اما درعمل، فاصله زیادی میان اهداف و عملکرد جامعهبینالمللی در دفاع از حقوق بشر را میتوان مشاهدە کرد. همچنین برخلاف تصور اولیه، شعارِ دفاع از حقوق بشر عملاً به ابزاری در جهت اِعمال فشارهای سیاسی دولتها بردولتهای مخالفشان برای پیشبرد منافع خودشان بدل شد.
از این رو میتوان گفت کە حقوق بشر ابزاریست در دست دولتها درمقابل یکدیگروهمچنین گروهای کە دولتها میخواهند بە شیوەایی ان را ضعیف و یا از بین ببرند.
ملت کورد کە یک ملت بیدولت است وجغرافیای ان توسط چهار دولت اشغال شدە است بە ندرت میتواند ازمفاد نقض حقوق بشر کە دولتهای اشغالگر کوردستان مرتکب میشوند رسما بە شورای حقوق بشر سازمان ملل شکایت و نتیجەایی مطلوب دریافت کە منجر بە پایان نقض حقوق بشراز سوی این دولتها شود. بخصوص در مواردی کە یکی از این کشورها اشغال گر در دیگر کشور مرتکب ناقض حقوق بشر باشد کە در ان مورد از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد بە طور کامل شکایت از طرف نهادهای کوردستانی نادیدە گرفتە میشود. بدلیل اینکە شرط تحویل شکایات و اعتراضات به شورای حقوق بشر سازمان ملل این است که از جانب یک دولت رسمی این شکایت صورت بگیرد و دولتهای اشغالگر حاضر بە درخواست چنین شکایتی نسبت بە کشور متخاصی در نقض حقوق بشر شهروندان کوردستان نمیشوند.
در این مورد میتوان بە نمونەهای نقض حقوق بشر درموشکباران و حملات هوایی دولتهای ترکیە و ایران در جنوب کردستان اشارە کرد کە از سال ٢٠٢١ تاکنون بیش از دەها نفر از شهروندان اقلیم کردستان بدلیل این حملات زخمی و یا کشتە شدەاند اما تاکنون حکومت عراق تنها در یک مورد کە تعدادی از شهروندان عراقی در منطقەی در اقلیم کردستان مورد هدف حملە هوایی از سوی دولت ترکیە شدند را بە شورای امنیت سازمان ملل کشانید.
قندیل پرس: ماههاست که دولت ترکیه جناب عبدالله اوجالان رهبر حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) را از ملاقات با وکلا و اعضای خانواده اش محروم نموده است، اگر از زاویه حقوق بشر به این موضوع بنگریم نظر شما در این باره چه می باشد؟
سعید سنندجی: عبداللە اوجالان پس از ربودەشدنش توسط دولت ترکیە به اعدام محکوم شد اما به دلیل انتقادات و اعتراضات گسترده جهانی دولت ترکیە مجبور شد کە از اعدام وی خودداری کند و بە حبس ابد وی در زندان جزیره امرالی بسنده کند. هر چند کە دادگاه حقوق بشر اروپا در سال ۱۳۸۴ و پس از شکایت وکلای اوجالان، محاکمه وی را دارای ایرادات مختلف از جملە وجود قاضی ارتشی در دادگاه، عدم دسترسی وی به پرونده خود، حبس قبل از محاکمه و موارد دیگری غیر منصفانه اعلام کردند اما درعمل موجب بازنگری و تغییر حکم برای اوجلان نشد.
از ان زمان تاکنون عبدالله اوجالان در زندان جزیرە امرالی بە انزوا کشاندە شدە است و او از ٢٥ ماە مارس ٢٠٢١ تاکنون از ملاقات با خانواده و وکیلش جلوگیری بە عمل امدە و میتوان گفت کە ارتباط او با جهان از این تاریخ بە بعد عملا قطع شدە است.
اقدامات و نوشتەها و نقشە راە صلح عبدالله اوجالان طی چند سال گذشته برای پایان دادن بە جنگ چندین سالە میان دولت ترکیە با کوردها نقشی اساسی برای یک صلح پایدار و قانونی در خاورمیانە است لذا آزادی اوجالان سهم اساسی در حل منازعه کوردها و دولت ترکیە خواهد داشت. ادامه سیاست رژیم ترکیه یعنی انزوای تحمیل شده بر اوجالان بە همین دلیل است و برای اینکە کوردها نتوانند بە یک راە حل اساسی با دولتهای اشغالگر کوردستان دست یابند او را بە انزا کشاندەاند و بخصوص دولتهای ترکیە، ایران و حتی تا حدی سوریە ادامه اشتباه برخورد نظامی با کوردها را برگزیدەاند.
از نظڕ حقوق فردی اوجلان طبق نظر کارشناسان حقوق بشر.عدم دسترسی عبدالله اوجالان بە وکلایش از یک سو و بە انزوا کشاندن وی در زندان امرالی از سوی دیگر خود یک روش از شکنجه محسوب میشود کە نقض حقوق اساسی کنوانسیون حقوق بشر و منع شکنجە است. این در حالیست کە ترکیە خود یکی از اعضای شورای اروپا است کە میبایست بە تعهدات خود در قبال کنوانسیون اروپایی حقوق بشرعمل کند. سپس حبس ابد اوجلان و ادامهی ان و نامشخص بودن دوران حبس یکی دیگر از موارد بارز نقض حقوق بشر درمورد پروندە وی است کە دولت ترکیە نیز ناقض این حقوق برای اوجالان است. در واقع میتوان گفت کە دولت ترکیە با زندانی کردن عبداللە اوجلان و بە انزوا کشاندن وی در جندین مورد مرتکب نقض حقوق بشر میشود ودولتهای جهانی نیز بنا بر منافع سیاسی و اقتصادی خود در این رابطە عملا سکوت اختیار کردەاند همچنین شورای حقوق بشر سازمان ملل کە میبایست در این خصوص بە صورت رسمی اعتراض میکرد تاکنون اقدامی اساسی نکردە است.
قندیل پرس: در شرق کوردستان، یکسال از آغاز جنبش زن، زندگی، آزادی میگذرد، وضعیت حقوق بشر در این بخش از کردستان در شرایط حاضر چگونه است؟
سعید سنندجی: شهروندان شرق کوردستان از همان ابتدا با قوانین و شیوە حکومتی جمهوری اسلامی ایران مخالفت کردند لذا دشمنی جمهوری اسلامی ایران با شهروندان شرق کوردستان سابقەایی بە طول حیات جمهوری اسلامی ایران را دارد و میتوان گفت کە شهروندان این منطقە همیشە مورد تبعیض و سرکوب سیستماتیک دولتهای مختف جمهوری اسلامی قرار گرفتە اند.
عدم دسترسی شهروندان دیگر نقاط ایران با کوردستان و تبلیغات جمهوری اسلامی ایران در مسیر شیطانسازی شهروندان کوردستان تا حدی زیادی توانستە بود شکافی میان شهروندان شرق کوردستان با دیگر نقاط ایران ایجاد کند.
اما با قیام ژن ژیان ئازادی کە اولین اعتراضات سراسری در حمایت از حقوق زنانملتهای تحت ستم ساکن جغرافیای سیاسی ایران و تمامی اقلیتهای و گروهایی کە در جغرافیای سیاسی ایران توسط حکومت جمهوری اسلامی ایران مورد تبعیض سیستماتیک قرار میگیرند صحنە مبارزە تا حد زیادی تغییر پیدا کرد.
مرگ ژینا توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران خشم فروخورده ساکنان جغرافیای سیاسی ایران را برانگیخت، بهویژه خشم زنانی کە بدلیل تبعیض و حکومت پدرسالار به ستوه آمده بودند. در این قیام زنان و قشرجوان نیروی محرکه اصلی این اعتراضات بودهاند وشرق کوردستان پرچم داراین اعتراضات بحساب میامد.
در همین رابطه میتوان بە آستانه سالگرد خیزش ژن ژیان ئازادی، اشارە کرد کە به دنبال اعزام گسترده نیروی یگان ویژه نیروی انتظامی و سپاه پاسداران به شهرهای شرق کوردستان ، جو این شهرها به شدت نظامی-امنیتی توصیف شد. صدها شهروندی که در یک سال گذشته به دنبال برگزاری اعتراضات مردمی در این شهرها به صورت موقت بازداشت شده بودند به نهادهای نظامی-امنیتی احضار و از سوی بازجویان امنیتی مورد تهدید قرار گرفتهاند که به هیچ شیوهای حق شرکت در مراسم سالگرد خیزش ژن، ژیان، ئازادی را ندارند. ستاد خبری اداره اطلاعات در شهرهای مختلف به صورت تلفنی خانواده جانباختگان اعتراضات مردمی سال گذشته را تهدید کردهاند که به هیچ شیوهای حق برگزاری مراسم یابود عزیزانشان را ندارند و تعدادی از اعضای این خانوادهها را به مرگ تهدید کردهاند.
بر اساس آمار گردآوری شده از سوی شبکەهای اجتماعی و سازمانهای حقوق بشری کوردستان، از ابتدای قیام ژن، ژیان، ئازادی تاکنون بیش از سە هزار و سیصد و بیست نفر از فعالان مدنی در شهرهای شرق کرستان بازداشت شدەاند کە تعداد زیادی از انها بە احکام زندان محکوم شدە و چندین نفر نیز بە اعدام محکوم شدەاند. صدها نفر نیز بە دلیل ترس از بازداشت اوارە و دەهها نفر در اعتراضات زخمی و کشتە شدەاند. این امارها بدلیل خفقان و نبود فعالیتهای حقوق بشری میتواند بسیار بیشتر از اینها باشد.
در صورت جمعی ( کە تمامی شهروندان را در بر میگیرد) نیز تشدید سیاست فقیرکردن وناتوان کردن مردم کردستان و ایجاد گرانی مایحتاج روزمرە برای دور کردن مردم ازمسائل حقوق بشری و سیاسی، ایجاد فضای امنیتی، سیاست تخریب محیط زیستی و از بین بردن کشاورزی و دامداری، سرقت منابع طبیعی، همە اینها بە عنوان تنبیە جمعی شهروندان شرق کوردستان بکار بردە میشود کە با هیچ یک از مفاد حقوق بشر سازگاری ندارد.
بر اساس اطلاعات فوق میتوان گفت کە وضعێت حقوق بشر در شرق کوردستان بسیار بغرنج بنظر میرسد و انگونە کە نمایان است جمهوری اسلامی ایران در شرق کردستان تمامی مواد حقوق بشر را نقض میکند و بە مانند یک حکومت توتالیتر و اشغاگر عملا از هر وسیلەای استفادە میکند تا شهروندان شرق کوردستان را اسمیلە و از بین ببرد.
اما با این وجود قیام ژن، ژیان، ئازادی دو دستاورد مهم را بە ارمغان اورد کە مهم است بە انها اشارە شدە باشد اول اینکە ترس مردم از حکومت متزلزل جمهوری اسلامی ایران ریختە، دوم اینکە این قیام بەخوبی توانستە است کە نە تنها نظام سیاسی بلکە فرهنگی و سیاسی اجتماعی مرد- پدر- پیر سالارانە را متزلزل کند کە در راستای از بین بردن تمامی تبعیضاتی است کە سیستم مرد- پدر- پیر سالارانە بە گروهای مختلف اجتماع روا میدارد.
قندیل پرس: جنوب کوردستان از جمله بخشهایی از کردستان است که توسط یک حکومت کردی اداره می شود، آیا این حکومت توانسته است استانداردهای حقوق بشری را در رابطه خود با جامعه رعایت کند؟
سعید سنندجی: سازمانهای حقوق بشری در گزارش خود درباره حقوق بشر در جنوب کردستان اعلام میکنند کە اقلیم کوردستان بە یک منطقە پلیسی بی قانون تبدیل شده است کە هر نیروی سیاسی برای خود قوانینی را پیرو میکند کە در توان نیروی نظامی ان نیروی سیاسی در ان منطقە است.
در جنوب کوردستان روزنامه نگاران دستگیر می شوند، از خشونت علیه تظاهرکنندگان استفاده میشود. نیروهای امنیتی تظاهرکنندگانی را که خواهان ریشه کنی فساد و حقوق سیاسی و مدنی بیشتر خود میباشند هدف تیراندازی قرار میدهد حقوق زنان در نبود امنیت و قانونمداری سلب میشود و بە رسانه های آزاد حمله برنامه ای می شود تا آنها را ساکت کنند. بنابراین، میتوان گفت کە حقوق بشر در جنوب کردستان کە انتظار میرفت با وجود پشتیبانی کشورهای اروپایی و امریکایی رعایت شود انچنان کە شواهد موجود است رعایت نشدە است.
بە نظر کارشناسان وضعێت فوق در جنوب کوردستان و بلاخص اقلیم کوردستان ریشە دو فاکتور مهم را دارد. اول اینکە دولتهای منطقە با ایجاد فشار بر موسسات دولتی اقلیم با عناوین مختلف سعی در برهم زدن وضعیت موجود یعنی ازمیان بردن قانونی فدرال اقلیم کوردستان در عڕاق و تبدیل ان بە یکی از مناطق استانی در عراق است و دیگر فاکتور ریشە در حمکرانی نادرست و بدور از ضوابط قانونی مدنی است کە خود موجب ناشفاف بودن فساد مالی شدید و کمکاریهای مسئولین و ادارات و مۆسسات این اقلیم شدە است.
نمونەهای زیادی موجود است کە سران اقلیم کوردستان خود از مزایای سرشماری بصورت غیر قانونی بهرمند شدەاند در حالیکە مردم جنوب کردستان از مزایای ابتدایی خود از جملە حقوق کار و یا دیگر مزایای اساسی وبی بهرە شدە و میشوند.
ایجاد سازوکارهای مناسب برای بهبود وضعیت حقوق بشر، از جمله فرهنگ حقوق بشر در نیروهای امنیتی اولین گام در جهت حمایت از حقوق بشر در روند خودسازی در اقلیم کوردستان میباشد. احترام به حاکمیت قانون، اعتقاد به مفهوم شهروندی و تلاش برای حذف یا حداقل کاهش اختلافات در جامعه را می توان گامی مقدماتی در جهت ایجاد اصولی برای حمایت از حقوق بشر دانست.
یکی دیگر از مهم ترین گامها میتواند با محاکمه ناقضان حقوق بشر در جنوب کوردستان شروع شود وگرنه ثابت می شود کسانی که خود را از قربانیان دیروز حقوق بشر نام میبردند. امروز به ظالمان و ناقض حقوق بشر تبدیل شده اند.
قندیل پرس: به عنوان سوال پایانی، غرب کردستان نیز از جمله بخشهایی از کوردستان است که طی چند سال اخیر توسط یک حکومت کوردی اداره می شود، آیا این حکومت توانسته است استانداردهای حقوق بشری را در رابطه خود با جامعه رعایت کند؟
سعید سنندجی: ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه (خودمدیریتی دموکراتیک روژاوای کوردستان) نظام فدرالی خودمختار در مناطق شمال و شرق سوریه است کە در ۱۷ مارس ۲۰۱۶ در نشستی در رمیلان در کانتون جزیره به رهبری حزب اتحاد دموکراتیک اعلام شد. منطقۀ روژاوا که بخشی از این سیستم حکومتی محسوب میشود، از سه کانتون جزیره، کوبانی و عفرین تشکیل شده که در سال ۲۰۱۴ مجموعاً جمعیتی نزدیک به ۴/۶ میلیون نفر داشتهاند. علاوه بر کوردها، عربها، آشوریها، ارمنیها، ترکمنها و چرکسها نیز در مناطق تحت حاکمیت ادارۀمختار شمال و شرق سوریه زندگی میکنند. قراردادهای اجتماعی کە در ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه تصویب شدە است همگی بر منبای اصول منشور حقوق بشر تدوین شدە است.
ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه تاکنون از جانب هیچ یک از کشورهای جهان و حتی دولت سوریە بە رسمی تایید نشدە است و از ابتدای تاسیس ان تاکنون با دشمنی کشورهای اشغالگر کوردستان بخصوص ترکیە روبرو بودە است.
از ابتدای تاسیس ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه تاکنون تنها در یک مورد مشخص مورد انتقاد سازمانهای حقوق بشری بودە است اینکە گویا جوانانی کە در جنگ علیە داعش شرکت میکنند هنوز بە سن قانونی نرسیدەاند کە بلافاصلە ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه با یک تصیم قانونی در تمامی مناطق زیر کنترل خود از وجود جوانان کە سن انها قانونی نیست و در جنگ شرکت میکنند جلوگیری کرد.
ایراد دیگری کە بە ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه از جانب احزاب مخالف بخصوص کوردستانی ان گرفتە میشود گویا ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه بە احزاب دیگر اجازە فعالیت سیاسی نمی دهد اما مدیران ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه بارها اعلام کردەاند کە همە نیروهای سیاسی در روژاوا حق فعالیت دارند اما حق حمل سلاح و داشتن نیروی نظامی را ندارند. بە نظر من جلوگیری از احزابی کە قصد حمل اسلحە و یان نیروی نظامی خود را دارند برای منافع جمعی شهروندان روژاوا حائز اهمیت است زیرا کە داشتن نیروی نظامی توسط احزاب سیاسی کە قصد فعالیت سیاسی در روژاوا را دارند میتواند نە تنها امنیت شهروندان را از نظڕ حقوق شهروندی و حقوق بشر بخطر بیندازد بلکە موجب عدم ثبات سیاسی در روژاوا نیز خواهد بود.
اما اینکە بگوییم کە در روژاوا حقوق بشر بە شیوەایی مطلوب رعایت میشود اشتباە میتواند باشد زیرا کە ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه از همان ابتدای تاسیس تاکنون مورد تهاجم نیروهای سوریە و بخصوص ترکیە قرار گرفتە است، لذا میتوان گفت کە حقوق بشرشهروندان در ادارۀ خودمختار شمال و شرق سوریه توسط دولتهای اشغالگر پایمال میشود و جان و مال انها در این منطقە بخاطڕ حملات هوایی و زمینی دولتهای مذبور و نیروهای وابستە بە انها همیشە در خطر بودە است و تاکنون تعداد زیادی از شهروندان بە خاطر همین حملات جان خود را از دست دادەاند.
