قندیل پرس
د. آسو جواهری، دکترای جامعه شناسی، پژوهشگر، فعال اجتماعی و دانشجوی دکترا در رشته تاریخ با تمرکز بر خاورمیانه مدرن در کشور کانادا، طی گفتگو با قندیل پرس در رابطه با آخرین تحولات شمال کوردستان و ترکیه، اظهار داشت: ” پ ک ک شرط برگزاری کنگره توسط شخص اوجالان را مطرح کرده است. به زعم من این معنایی دارد. (می دانیم که این فقط یکی از شروط مذاکره است). در واقع مطالبه آزادی او و حضور در کنگره، نشان میدهد که ترکیه واقعا چقدر به این گفت و گوها پایبند و در این روند قابل اطمینان است، این خواسته چیزی نیست جز بخشی از مذاکره هوشمندانه ی با قید و شرط و تاکید بر اینکه ترکیه باید تضمین کند که به مذاکره پایبند است.”
قندیل پرس: رابطە آغاز گفتگوهای امرالی با بازداشت اکرم امام اوغلو شهردار استانبول بە عنوان جدیترین رقیب اردوغان را چگونه تبیین می كنید؟ (با این دیدگاە کە محتمل است یکی از اهداف حکومت حاضر ترکیە از آغاز گفتگوهای امرالی، ایجاد شکاف میان کوردها و ج.ە.پ باشد تا آسانتر بتوانند صحنەی سیاسی ترکیە را برای تداوم حکومت اردوغان آمادە کنند.)
د. آسو جواهری: قبل از هر چیز باید ببینیم نیروهای سیاسی موجود در عرصه سیاسی ترکیه یعنی سه حزب اصلی ترک در چه وضعیتی قرار دارند. بعد از آن می توان ارتباط میان تغییر رویکردهای اخیر آنان، تغییر نسبی رتوریک استعماری و کردستیزانه و انکارگرایانه آنها چه از سمت حزب التراناسیونالیست باغچلی تا چپ میانه ناسیونالیست اوزگول اوزل و امام اوغلو و حتی عدالت و توسعه را با گفت و گوهای امرالی و بازداشت امام اوغلو دید. ترکیه در حال حاضر در وضعیت بن بست سیاسی قرار گرفته است، حتی پیش از بازداشت امام اوغلو. برای مثال؛ شکست قلیچدار اوغلو در کنگره حزب جمهوری خواه خلق در 2023 و تلاش برای بازیابی توان حزب توسط جریان مخالف داخلی با عنوان نوسازان به رهبری اوزگول اوزل منجر شد. این گروه جدید عملا سیاست نوینی را به روی پرسش کرد در ترکیه آغاز کردند. (با این تاکید که این حزب سابقه تاریکی در نسل کشی و کشتار نه فقط کردها بلکه ارامنه را در کارنامه خود دارد و اساس آن بر انکار دیگر ملیت های کشور نوپای بعد از فروپاشی بوده است.) برای مثال امام اوغلو در یک گفت و گوی عمومی گفت که دیوانگی است که پنج میلیون رای دهنده را تروریست بدانیم یا اوزگول اوزل این رویکرد حزب را تایید کرده و گفته است، اگر در ارتباط با کردها مشکلی وجود دارد، پس یعنی پرسش کردی وجود دارد. نکته اینجاست که شکست های سیاسی این حزب آن ها را به این نتیجه رسانده که باید تغییر کنند پیش از آنکه به تمامی عرصه سیاسی را از دست بدهند. از سوی دیگر حزب الترا ناسیونالیست هم توان بازی چندانی ندارد و ائتلاف با حزب حاکم هم نتوانسته به آن ها نوید آینده به دست گیری قدرت بدهد. حزب حاکم هم با سیاست های اقتدارگرایانه خود از زمان روی کار آمدن، و هم چنین ناکارآمدی اقتصادی و اجتماعی ، ترکیه را در بحران های گوناگون قرار داده است. پس در این میان یک حزب وجود دارد که برخلاف این احزاب چیزی برای ارائه به رای دهندگان دارد، نه فقط رای دهندگان کرد، بلکه می تواند کسانی که خواهان دمکراسی هستند را به خود جلب كنند .
توانایی حزب ” دم پارتی” برای شکل دهی به عرصه سیاسی واقعا فقط چیزی در کلام نیست. موقعیتی که این حزب دارد و نسبت آن با صحنه گسترده تر سیاسی در ترکیه به او اجازه بازی می دهد. در این شرایط اردوغان در حالی که دست کم در سطحی که نمی توان به آن مطمئن بود، از روند صلح می گوید، در یک اقدام کودتاگرانه رقیب خود را بازداشت می کند. شاید ساده ترین پاسخ این باشد که اردوغان با این تصور که دم پارتی نسبت به این اقدام موضعی نخواهد گرفت یا بی طرف خواهد ماند، زیرا مساله کرد را در اولویت قرار خواهد داد، پیش رفته است. اگر اردوغان با این فرض پیش رفته باشد که احتمالا اشتباه بزرگی مرتکب شده است.
سخت بتوان پذیرفت که جنبش کرد چه جریان نمایندگی مدنی آن دم پارتی و رای دهندگان و چه ”پ ک ک” و ”ک ج ک” تا این حد ساده اندیش باشند که تصور کنند می توان به اردوغان و گفت و گوی صلح بی قید و شرط و راحت اعتماد کرد آن هم در حالی که آن ها کاندیدای متحد سابق خود را بازداشت می کنند. اینجاست که باید یادآور شد مهمترین بخش پیام اوجالان نه جملات اول مبنی بر خلع سلاح که رسانه ها روی آن مانور دادند، بلکه شروطی است، که بر روی آن تاکید کرده است و همچنین اینکه دست نمایندگان دم پارتی و ک ج ک برای سنجش شرایط و اقدام متفاوت ورای پیام اوجالان باز است.
قندیل پرس: تحلیل شما نسبت به موضعگیری و سیاست کوردها در واکنش بە دستگیری اکرم امام اغلو چه می باشد؟ آیا کوردها سکوت کنند بهتر است یا لازم است با ج.ە.پ برعلیە آ.ک.پ همراهی کنند؟
د. آسو جواهری: اگرچه ”ج.ە.پ” به تازگی رویکردی متفاوت با گذشته نسبت به مساله کرد اتخاذ کرده؛ و نیازمند اتئلاف با کردها و دم پارتی است، اما برای کردها یک چیز عینی است، عینی به طول تاریخی صد ساله و وضوح نسل کشی ها و کشتارهای گذشته. آن ها می دانند رویکرد نسبتا گشاده احزابی که تا چندی پیش بر انکار وجود کردها تاکید می کردند فقط ناشی از بن بست سیاسی داخلی نیست.
ترکیه در سیاست خارجی خود نیز با بحران روبرو است؛ و کردها این را به خوبی می دانند که تهدید تجزیه ترکیه توسط نیروهای امپریالیستی است. در واقع این یکی از دلایل پیشنهاد از سر گیری مذاکرات توسط باخچلی متحد اردوغان بوده است. ترس از دست دادن کردستان برای آن ها جدی است و برای همین سیاست پیش گیرانه اتخاذ کرده اند، به این معنی که اگر خودمان مساله کرد را حل نکنیم، امپریالیسم آن را به شیوه خود حل خواهد کرد.
نیروهای سیاسی کرد می دانند که پیشنهاد صلح از سوی جریان های ترکی یک پیشنهاد پراگماتیستی مقطعی سیاسی نیست، بلکه ریشه در خطر بزرگتری برای دولت استعماری تركیه است. از سوی دیگر انزوا و بی تفاوتی نیز نمی تواند گزینه مناسبی باشد، به طور ویژه وقتی روشن است که نه تنها آ.ک.پ بلكه ج ه پ هم نمی تواند هم پیمان مورد اعتمادی باشد، و جریان سیاسی كرد هم به خوبی این را می داند. از همین رو سیاست هوشمندانهای را كه بر مبنای سالها مبارزات و تجربههای خود است در پیش می گیرد. برخلاف آنچه كه در رسانهها یا از سوی برخی صاحب نظران گفته می شود، جریان سیاسی کرد در پی معامله یعنی گرفتن امتیاز در مقابل ائتلاف و باز گذاشتن دست اردوغان برای تغییر قانون اساسی نیست!
این نگاه یا تحلیل، فقط برگرفته از یک نگاه خام و تقلیل گرایانه است كه مطالبات دمکراسی خواهانه جنبش کردی را نادیده میانگارد. جنبشی که بر دمکراسی مستقیم تاکید می کند، و دهه هاست برای آن هزینه های جانی و مادی بسیاری داده است.
پس چنین جنبشی بعید است چنین رویکردی داشته باشد. فکر میکنم در چنین شرایط متزلزل و با کودتای انجام شده، رویکرد مناسب اتخاذ یک سیاست عدم تعین، درعین پافشاری بر مطالبات باشد. سیاست ورزی که در آن همه چیز الزاما از پیش تعیین شده نباشد، منعطف باشد، به نیروهای مخالف این پیغام را میدهد که بدون تضمین واقعی مطالبات دمکراتیک، ائتلافی یا حمایتی از هیچ کدام از طرفین وجود نخواهد داشت. به گمان من پیشنهاد اوجالان و شروط تعیین شده در چنین زمینه و زمانه ای دقیقا شروطی هوشمندانه است و همین خود سیاست است. تاكید می كنم بر روی شروط تعیین شده، چون هم اوجالان هم پ ك ك بر روی این شروط دارند، گفتمان صلح را پیش می برند و این دقیقا همان چیزی ست كه رسانههای جریان اصلی و غالب و برخی دیگر مایل هستند ان را پوشش ندهند. چیزی که باید بر آن تاکید شود این است كه اوجالان، ک ج ک و ك ژ ك هیچ صلح یک جانبه و خطی را نخواهند پذیرفت.
قندیل پرس: به نظر شما تا چه اندازه این احتمال وجود دارد کە آغاز گفتگوهای امرالی، تلە و فریبی باشد برای مدیریت جنبش کوردی در ترکیە و سوریە در راستای سیاستها و تامین منافع دولت و حکومت حاضر ترکیە چە از نظر وضعیت داخلی ترکیە و چە از نظر سیاست منطقەای دولت ترکیە؟
د. آسو جواهری: ببینید همانطور که گفتم آغاز مجدد گفت وگوی صلح فقط یک راه حل مقطعی پراگماتیستی برای انتخابات پیش رو نیست. نه فقط در داخل بن بست سیاسی وجود دارد بلکه در بیرون از مرزها تنش و دینامیک نیروهای سیاسی خاورمیانه و نیروهای امپرالیستی سرعت گرفته است. اگرچه در طی دست کم سه یا چهار دهه گذشته این چنین شکلی از تنش و احتمال تغییر مرزهای کنونی یا به عبارت دیگر نظم جدید، موضوعی تازه نیست، اما بحرانی که سرمایه داری با آن مواجه شده؛ دست کم در بعضی ابعاد نوین است. تلاش امریکا برای حفظ هژمونی خود، برتری و تعیین کنندگی اقتصادی خود در شرایطی که در جهان چند قطبی کنونی بسیار متزلزل شده، خاورمیانه را نیز دستخوش تغییر کرده است.
بعید است امریکا یک ترکیه قوی اخوانی را در کنار مرزهای اسرائیل که نماینده او در خاورمیانه است، بی خطر بداند و بپذیرد. بمباران پایگاه های ترکیه توسط اسراییل در سوریه هشداری مهم است، به طور ویژه که ترکیه به دنبال زنده کردن امپراتوری عثمانی است–به یاد بیاریم که چندی پیش اردوغان تبریز را بخشی از جغرافیای معنوی ترکیه نام برده بود، افتتاح تلویزیون تی آر تی فارسی اخیرا یکی دیگر از تلاش های فرهنگی ترکیه است که بازوی خوبی برای تغذیه جریان های پان ترکیسم در خارج از خاک خود است که سالهاست آن را پی گرفته؛ می توان حمله چماق به دستان در اورمیه را محصول مشترک جمهوری اسلامی و جریان پان ترکیسم دانست— این در حالی است که از سوی دیگر با خطر از دست دادن برخی سرزمین های باقی مانده از امپراتوری یعنی کوردستان روبرو است.
ترکیه در جریان جنگ های اواخر امپراتوری سرزمین های وسیعی به ویژه در غرب و شمال از دست داده است و قطعا نمی خواهد تجربه دیگری داشته باشند، منازعه با یونان بر سر جزایر و منابع مدیترانه شرقی هم وجود دارد. نیروهای کرد این را می دانند که ترکیه در چه شرایط متزلزلی قرار دارد و می دانند که نه تنها نباید بازی بخورند بلکه برعكس با درایت و هوشیاری می توانند صحنه گردان سیاسی باشند.
احتمالا وضعیت کنونی روژاوا، عدم پیشروی نیروهای نیابتی ترکیه در آن جا بیانگر وضعیت ترکیه در سوریه است و آن ها می دانند اگر خطا کنند سوریه به باتلاق اردوغان تبدیل می شود همانطور که یمن باتلاق جمال عبدالناصر شد.
قندیل پرس: نظر شما در رابطه با چرایی و درستی یا نادرستی شرط پ.ک.ک برای قبول خلع سلاح و انحلال، با این عنوان کە باید جناب اوجالان خود در کنگرە حضور داشتە باشد و شخصا آن را برگزار نماید چه می باشد؟
د. آسو جواهری: خب همانطور که خود اوجالان در بیانیه خلع سلاح و پیش نهاد شروط برای آن مطرح کرده است، این تصمیم در پی سنجیدن شرایط و موقعیت سیاسی پرسش کردی در خاورمیانه، موقعیت روژاوا، وضعیت نیروهای چپ و رادیکال نه فقط در خاورمیانه بلکه در جهان و پویایی امپریالیسم و سرمایه داری اتخاذ شده است. ساده انگاری یا غرض ورزی است که این تصمیم و تغییر موضع و البته تز سیاسی همراه با آن را شکست بدانیم یا فقط یک راه حل سیاسی را مقدس انگاری کنیم، به آن شکل که مخالفان چپ و رادیکال به این تصمیم و بیانیه می نگرند. اساسا توان و وزن نیروی سیاسی به پویایی و کسب منفعت از لحظات مهم تاریخی بستگی دارد. واقعیت این است، به دور از مقدس سازی و کیش شخصیت، باید دانست اوجالان فقط یک رهبر سیاسی کاریزماتیک نیست بلکه متفکری است که جریانی را که 47 سال پیش با همفکرانش آغاز کرده، امروز زنده تر از هر نیروی سیاسی نه فقط در ترکیه که در خاورمیانه وجود دارد. ورای خود او، نکته ای که مع الاسف چندان به آن توجه نمی شود شروطی است که وجود دارد. رسانه ها و رهبران سیاسی و تحلیلگران چپ و راست دائما خوشحالی یا ناراحتی خود را با مانور بر روی عنوان آتش بس یکطرفه و خودانحلال نشان می دهند. نکته اینجاست نه این گفت و گوها بار اول است که انجام می شود نه پ ک ک و ک ج ک از آن غافل هستند، که اگر بودند باید در دور گفت و گوها در اوایل سال 2000 یا 2013 همه چیز را می پذیرفتند و امروز حتی روژاوایی وجود نداشت. پ ک ک می داند که با قانون اساسی فعلی ترکیه و با اردوغان چیزی اصلاح نخواهد شد. از سوی دیگر به وضعیت روژاوا نیز آگاه است و وضعیت ترکیه و روند موسوم به صلح بر روژاوا نیز تاثیر خواهد داشت. با این پیشنهاد عملا مساله کرد از مساله ترور جدا خواهد شد و به عنوان پرسش سیاسی به عرصه سیاسی خواهد آمد. این یکی از هوشمندی های بیانیه و تصمیم برای خلع سلاح است. تا اینجای کار خیلی چیزها روشن شده، اردوغان توقع داشت اوجالان خیلی چیزها بگوید و او نگفت مثل تقاضا از نیروهای روژاوا برای خلع سلاح و توقف مبارزه.
درباره حضور اوجالان در کنگره، قطعا بسیار مهم است و نشان می دهد آیا ترکیه به حداقل های مطالبات خواسته شده یعنی آزادی اوجالان اهمیتی می دهد یا نه. من تمایل ندارم وضعیت شرط آزادی جسمانی به معنای تام وتمام مطالبات یا نمود آن ها و چنین تقلیل گرایانه ببینم. نخست اینکه اوجالان نشان داده در زندان هم می تواند به شکل کم نظیری موثر و نقش افرین باشد و ایده بیافریند. پس نه آزادی جسمانی میتواند تنها شرط باشد، نه باید روی آن بعنوان سقف مطالبات تاکید کرد. از سوی دیگر جریانی که این چنین با هوشمندی در سیاست ورزی جنگی و مدنی در مقابل دولتی 100 ساله با امکانات ساختاری و اداری و نظامی ایستاده و عملا مانع برتری قاطع آن ها در سرکوب جنبش کردی شده، شرط برگزاری کنگره توسط شخص اوجالان را مطرح کرده است. به زعم من این معنایی دارد. (می دانیم که این فقط یکی از شروط مذاکره است). در واقع مطالبه آزادی او و حضور در کنگره، نشان میدهد که ترکیه واقعا چقدر به این گفت و گوها پایبند و در این روند قابل اطمینان است، این خواسته چیزی نیست جز بخشی مذاکره هوشمندانه ی با قید و شرط و تاکید بر اینکه ترکیه باید تضمین کند که به مذاکره پایبند است.
