قندیل پرس
✍ امبرین زمان (Amberin Zaman)
منبع: المانیتور/ ترجمە اختصاصی قندیل پرس
در یک چرخش دراماتیک جدید در درگیریهای ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، آنچه را که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مدتی به آن اشاره میکرد، تایید کرد: ترکیه کمک کرد تا از ایجاد جبهه جدیدی در داخل ایران توسط گروههای مسلح کورد ایرانی جلوگیری شود؛ اقدامی که تهران آن را بخشی از تلاشهای آمریکا و اسرائیل برای تغییر حکومت میداند.
عراقچی روز یکشنبه در مصاحبهای بیش از یک ساعته با جواد موگویی، فعال رسانهای ایرانی، بر نقش «موثر» ترکیه در خنثی کردن آنچه او شورش کوردهای مورد حمایت آمریکا و اسرائیل میخواند، تاکید کرد؛ شورشی که قرار بود از اقلیم کوردستان عراق در همسایگی ایران آغاز شود.
عراقچی گفت که در اوایل درگیریها و پس از دریافت گزارشهایی مبنی بر تماس ترامپ با رهبران ناشناس منطقهای برای گفتگو درباره برنامههای «تجزیه ایران»، با محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، رهبران کوردهای عراق و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه تماس گرفته است. او گفت به آنها هشدار داده است که «اگر کوچکترین تهدیدی از سوی اقلیم کوردستان عراق متوجه ما شود، با آن مقابله خواهیم کرد… و قطعا پاسخ خواهیم داد.»
وی افزود که ترکیه «با آمریکاییها صحبت کرد و موضع بسیار قاطعی در این زمینه اتخاذ نمود. مجموعهای از تلاشها این توطئه را خنثی کرد.» عراقچی جزئیات بیشتری ارائه نداد.
افشاگریهای عراقچی در بحبوحه تشدید شدید تنشها در پی فروپاشی آتشبس ماه آوریل میان ایران و ایالات متحده صورت گرفت. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که به دنبال حملات شبانه ایالات متحده به اهداف متعددی در داخل ایران، این کشور درگیر «یک جنگ تمامعیار» شده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز دوشنبه اعلام کرد که ایران در اقدامی تلافیجویانه به اهداف نظامی آمریکا در اردن و همچنین یک «مرکز فرماندهی دشمن» در منطقه التنف سوریه حمله کرده است.
به نظر میرسد اظهارات عراقچی، ادعای اواخر ژوئن ترامپ را روشن میکند که گفته بود رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در نظر داشته به نفع ایران وارد درگیری شود، اما در نهایت پس از درخواست ترامپ برای مداخله نکردن، از این کار خودداری کرده است.
ترامپ در پاسخ به سوالات خبرنگاران پس از دیدار در کاخ سفید با مارک روته، دبیرکل ناتو، گفت: «میدانید، او یکی از نامزدهای اصلی برای ورود به جنگ با ایران بود، شاید حتی در کنار ایران، زیرا همانطور که میدانید او طرفدار پر و پا قرص اسرائیل نیست. من از او خواستم که دخالت نکند و او هم دخالت نکرد.»
اظهارات ترامپ در آن زمان بسیاری از ناظران را گیج کرد، زیرا ترکیه و ایران، با وجود اینکه رقبای تاریخی یکدیگرند، از سال ۱۸۲۳ (زمانی که معاهده ارزروم میان امپراتوریهای عثمانی و ایران امضا شد) از جنگ مستقیم اجتناب کردهاند.
ترامپ این ادعا را در حاشیه نشست سران ناتو که در ۷ و ۸ ژوئیه در آنکارا برگزار شد، تکرار کرد.
شبکه تلویزیونی کان (Kan)، رسانه عمومی اسرائیل، روز یکشنبه به نقل از مقامات ارشد ناشناس اسرائیلی گزارش داد که ترکیه تهدید کرده بود در صورتی که نیروهای کورد به عنوان بخشی از عملیات زمینی موساد به ایران حمله کنند، پشتیبانی هوایی در اختیار ایران قرار خواهد داد. جزئیات طرح ادعایی اسرائیل – که در ابتدا مورد حمایت سازمان سیا بود – برای تسلیح و حمایت از گروههای کورد، پیشتر توسط المانیتور و دیگر رسانههای بینالمللی گزارش شده بود. گزارشهایی مبنی بر اینکه اردوغان، ترامپ را متقاعد کرده تا از این طرح دست بکشد نیز در آن زمان منتشر شد، اگرچه تا کنون هرگز توسط ایران تایید نشده بود.
با این حال، ایران هیچ ریسکی نمیکند و در حال انجام حملات مداوم علیه گروههای مسلح ایرانی مستقر در کوردستان عراق است. روز جمعه دستکم ۹ تن از اعضای حزب کومله زحمتکشان کوردستان در یک حمله موشکی مشکوک از سوی ایران به استان سلیمانیه که تحت کنترل کوردهای عراق است، کشته شدند.
آنکارا که به دنبال پایان دادن به درگیری چند دههای خود با شبهنظامیان کورد است، از چشمانداز قیام کوردها در ایران نیز نگران است. قدرتمندترین گروه در میان گروههای مسلح کورد ایرانی، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) است که توسط حزب کارگران کوردستان (پکک) تاسیس شد؛ گروه شورشی که از سال ۱۹۸۴ به مبارزه مسلحانه علیه دولت ترکیه پرداخته است. حمایت آمریکا از یک کشور مستقل کوردی مدتهاست که در زمره نگرانیهای اصلی امنیتی آنکارا قرار دارد. این ترسها در ماه ژانویه پس از قطع حمایت دولت ترامپ از یک گروه دیگر مرتبط با پکک در سوریه تا حدودی کاهش یافت، اما تنها یک ماه بعد دوباره شعلهور شد.
چند روز پس از آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه، ترامپ به رویترز گفت که اگر کوردها علیه رژیم سلاح به دست بگیرند، «فوقالعاده» خواهد بود. او گفت: «من کاملاً با آن موافق خواهم بود.» مقامات عراقی که به شرط ناشناس ماندن با المانیتور صحبت میکردند، در آن زمان تایید کردند که ترامپ رهبران کوردهای عراق را تحت فشار قرار داده بود تا در مسیر حمله زمینی که قرار بود از خاک آنها آغاز شود، مانعتراشی نکنند. با این حال، طولی نکشید که رئیسجمهور آمریکا تغییر مسیر داد که ظاهراً پس از درخواست اردوغان از وی برای انجام این کار بود، همانطور که عراقچی اکنون آن را تایید کرده است.
ترکیه هنوز به هیچیک از این ادعاها واکنش رسمی نشان نداده است.
