قندیل پرس
مصاحبه اختصاصی قندیلپرس با علی کریمی، نویسنده و سیاستمدار کُرد، درباره وضعیت سوریه، سرنوشت کُردها، و توافق میان نیروهای سوریه دموکراتیک (هسد) و حکومت موقت سوریه.
علی کریمی، نویسنده و سیاستمدار کُرد، میگوید: «در خصوص تأثیر پیام اوجالان باید گفت که سیاستهای اوجالان تأثیر زیادی بر سوریه، کُردهای سوریه و ایران دارد، چرا که پژاک از هژمونی فکری اوجالان تأثیر میپذیرد، و این تأثیر در سوریه نیز مشهود است. اگر پیام صلح تحقق یابد، اوجالان یاریرسان آنان خواهد بود. همه بر این باورند که باید سلاحها زمین گذاشته شوند، چرا که این راهکار مؤثر نیست و کمتر کسی موافق جنگ چریکی و مسلحانه است. از دوران ژینا امینی نیز ثابت شده که مبارزه مدنی، شکلی بسیار مؤثر از فعالیت است.»
قندیلپرس: به نظر شما چه تغییراتی رخ داده که از یک سو، در شمال کردستان روند صلح دوباره آغاز شده و از سوی دیگر، در غرب کردستان توافقی میان هسد و حکومت موقت سوریه شکل گرفته است؟
علی کریمی: شاید بسیاری دچار تردید شده باشند. واقعیت این است که میان مردم، سیاستمداران و حکومتها نوعی بیاعتمادی عمیق وجود دارد؛ حتی به رؤسای احزاب خودی نیز بیاعتمادی دیده میشود. همیشه احساس میکنیم چیزهایی از ما پنهان میشود و شفافیت لازم در سیاست وجود ندارد.
پس از بهار عربی در سوریه در سال ۲۰۱۱، برخلاف سایر کشورها، حکومت این کشور سرنگون نشد و بشار اسد به حکومت خود ادامه داد. از آن زمان، سیاستی دوگانه پدید آمد که در آن سیاست و توطئه همزمان پیش میروند. من معتقدم نوعی سیاست پنهان در جریان است که برای مردم ناشناخته باقی مانده است. نشانههایی دیده میشود که با گذشته سازگار نیستند. سیاست، مانند دیگر ابعاد زندگی، در حال رشد است و رنگ و بوی جدیدی یافته است.
به گمان من، این تغییرات از دوران جورج بوش پسر آغاز شد. از آن زمان، مسئله آینده خاورمیانه در ذهن ما مطرح شد. یکی از عناصر فراموشنشدنی در سیاست جدید خاورمیانه، مسئله کُردهاست. بیش از صد سال است که پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، بیش از ۲۳ دولتملت در منطقه شکل گرفتهاند، اما کُردها از این روند بینصیب ماندهاند. با این حال، پس از قیام مردم در جنوب کردستان و سپس در سوریه، این تردید پدید آمده که شاید اینبار قدرتهای بزرگ نمیخواهند کُردها از روند سیاسی محروم بمانند.
در مورد سؤال دوم، دیگر پذیرفتنی نیست که مسئله ۲۰ میلیون کُرد در چهار بخش کردستان به فراموشی سپرده شود؛ بهویژه با توجه به نقشی که کُردها در مبارزه با داعش ایفا کردهاند. این مسئله سبب شد تا هسد تلاش کند نقش خود را در تحولات سوریه به سطح جهانی برساند. من معتقدم حکومت گذار سوریه که اکنون روی کار آمده، بخشی از سیاست غرب نیست، بلکه بیشتر نمایشی است و ممکن است افراد وابسته به داعش در لباس جدیدی ظاهر شده باشند. به نظر من، کُردهای سوریه باید با دقت و هوشیاری کامل عمل کنند.
قندیلپرس: برخی ناظران نسبت به پیام اوجالان و توافق میان مظلوم عبدی و احمد شرع – بهویژه پس از بحث خلع سلاح و انحلال پ.ک.ک – انتقاد دارند. اینکه در توافق هسد با حکومت موقت، سخنی از ملت کُرد و زبان کردی نشده است. نظر شما چیست؟
علی کریمی: این موضوع به جنبههای تاریک سیاست مربوط میشود، چه در میان کُردها و چه دیگر بازیگران، چه موافق و چه مخالف. اینگونه نیست که نقشهای مشخص از سوی اوجالان در زندان ترسیم شده باشد. اظهار نظر درباره سیاست آ.ک.پ یا نهاد امنیتی ترکیه (میت) آسان نیست. اما باید گفت در پشتپرده سیاست غرب، برنامههایی در جریان است. غرب، در هماهنگی با کشورهای عربی و بهویژه اسرائیل، نقشهای منسجم برای تغییر در خاورمیانه دارد.
بله، من باور دارم که برای کُردها نیز نقشهای در جریان است. از همه مهمتر اینکه در شش سال اخیر – چه در جریان همهپرسی استقلال، چه روند صلح کنونی با ترکیه و موضوع خلع سلاح پ.ک.ک – روندی به سمت جلو در جریان است. این روند، بخشی از یک سیاست بینالمللی است که ما اطلاعات زیادی از آن نداریم. برای نمونه، در جنوب کردستان، نیروهای ائتلاف تلاش دارند نیروهای پیشمرگه را متحد و منسجم کنند تا در صورت تأسیس دولت کُردی، آمادگی نهادی و نظامی لازم را داشته باشند.
به نظر من، اگر نیروهای کُرد در هر چهار بخش متحد شوند، از نظر نظامی به قدرت بزرگی در منطقه تبدیل خواهند شد؛ شاید پس از ترکیه و ایران، سومین قدرت نظامی باشند و از کشورهای عربی نیز قدرتمندتر ظاهر شوند. این بیانگر آن است که غرب سالهاست از کُردها حمایت میکند، و این حمایت در راستای بازطراحی نقشه خاورمیانه است.
قندیلپرس: پیشنویس قانون اساسی دوره گذار سوریه منتشر شده و در آن، نام کشور “جمهوری عربی سوریه” باقی مانده و قانون اساسی بر پایه شریعت اسلام تدوین شده است. آیا امکان همزیستی و همکاری میان چنین حکومتی با خودمدیریتی دموکراتیک و سکولار غرب کردستان وجود دارد؟
علی کریمی: این پیشنویس با شتاب و بدون مشورت با اقشار مختلف جامعه تدوین شده است. سوریه جامعهای متنوع از لحاظ قومی و دینی است و باید نظر آنها نیز پرسیده میشد. به نظر من، عجله در تدوین این قانون اساسی ناشی از تغییر دولت در آمریکا و آمدن ترامپ بود. بهویژه برای عراق و سوریه برنامههایی دارند و در تلاشاند با این شتاب، اجرای آن را تسریع یا تأخیر دهند. همچنین میخواهند ایران را بترسانند و آن را از صحنه حذف کنند.
سوریه به لحاظ ژئوپلیتیک کشوری بسیار مهم در خاورمیانه است. هممرز با مدیترانه، لبنان، عراق و اسرائیل است و از دیرباز نقش مهمی ایفا کرده است. آیا برای اسرائیل نیز نقشی خاص در طراحی نقشه جدید سوریه تعریف شده؟ این موضوع را تنها با تحقیق و لابیگری میتوان فهمید. از زمان بوش پسر، نقشهای برای تجزیه و بازتعریف خاورمیانه وجود داشته که آمریکا، غرب و بریتانیا آن را دنبال کردهاند. در زمان ترامپ، آمریکا حتی تلاش کرد روسیه را نیز وارد این معادله کند. واضح است که خاورمیانه به همین شکل باقی نخواهد ماند و تغییرات در راه است؛ یکی از این تغییرات، مربوط به وضعیت کُردهای سوریه خواهد بود.
نباید فراموش کرد که با وجود تمام لابیها و قدرتنماییهای ترکیه، ترس زیادی در مورد احتمال تجزیه این کشور وجود دارد. این مسئله حتی توسط کارشناسان و دانشگاهیان ترک تأیید شده است. فشارهایی که بر اردوغان وارد میشود نیز برای این است که به او هشدار دهند در صورت از دست دادن کُردها، ترکیه ممکن است فروبپاشد.
قندیلپرس: به نظر شما، پیام اوجالان و توافق میان هسد و حکومت موقت سوریه چه تأثیری بر شرق کردستان و بهویژه پژاک – که خود را بخشی از جنبش آپویی میداند – خواهد داشت؟
علی کریمی: همانطور که پیشتر اشاره کردم، سیاستهای اوجالان تأثیر مستقیمی بر سوریه و ایران دارد. پژاک نیز تحت تأثیر هژمونی اوست. اگر پیام صلح به نتیجه برسد، اوجالان حامی آنان خواهد بود. امروز دیگر جنگ چریکی جواب نمیدهد و همه بر کارآمدی مبارزه مدنی تأکید دارند. از زمان حضور آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۳، نقشی در پسپرده برای کُردها تعریف شده است. تنها مانع اصلی، ترکیه است که به دلیل عضویت در ناتو برای آمریکا و غرب اهمیت دارد. ترکیه دشمن اصلی و اشغالگر اصلی سرزمین کُردهاست و از تجزیه کشورش، همانند آنچه در توافق سایکس-پیکو رخ داد، هراس دارد. اگر بخشهای مختلف کردستان به هم بپیوندند و دولت واحدی تشکیل دهند، کُردها به تجربههای مدیریتی و نظامی گستردهای دست خواهند یافت.
