به‌په‌له

لە جەژنی جەمای لە ئێزدییەکاندا ڕێوڕەسمی قەباغ و بەرێ شباك بەڕێوە چوو

قەندیل پرێس –  ڕاپۆرتی تایبەت

لە چوارچێوەی بەڕێوەچوونی جەژنی جەمادا، لە پەرستگەی لالش هەردوو نەریتی «قەباغ» و ئامادەکردنی «بەرێ شباك» بە بەشداریی پیاوانی ئایینی، نوێنەرانی هۆزەکان و باوەڕدارانی ئێزیدی بەڕێوە چوون.
جەژنی جەما، کە بە درێژترین جەژنی ئێزدییەکان دادەنرێت و حەوت ڕۆژ دەخایەنێت، لە ڕۆژانی کۆتاییدا ئەم دوو مەراسیمە لەخۆ دەگرێت.

ئێزدییەکان کێن و لە کوێ دەژین؟
ئێزدییەکان پێکهاتەیەکی دێرینی ناوچەکەن کە هەڵگری ئایینێکی تایبەت و یەکتاپەرستن؛ ئایینەکەیان ڕەگێکی مێژوویی قووڵی لە باوەڕ و شارستانییەتە دێرینەکانی میزۆپۆتامیادا هەیە. زۆرینەی ئێزدییەکان لە ناوچەکانی شنگال، شێخان، باشیک و بەحزانێ لە پارێزگاکانی نەینەوا و دهۆک لە عێراق و هەرێمی کوردستان نیشتەجێن، هەروەها ژمارەیەک لە ئێزدییەکان لە وڵاتانی قەوقاز (ئەرمینیا و جۆرجیا) و ڕەوەندێکی بەرفراوانیشیان بەهۆی کۆچکردنەوە لە وڵاتانی ئەورووپا (بە تایبەت ئەڵمانیا) دەژین.

​پەرستگەی لالش لە کوێیە و چ گرنگییەکی هەیە؟
پەرستگەی لالش دەکەوێتە دۆڵێکی شاخاویی پارێزگای دهۆک لە نزیک شارۆچکەی شێخان (نزیکەی ٦٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی مووسڵ). لالش پیرۆزترین شوێنی ئایینییە بۆ تەواوی ئێزدییەکانی جیهان، چونکە مەزاری شێخادی (شێخ عادی کوڕی موسافیر) کە ڕیفۆرمخواز و کەسایەتیی ڕۆحیی باڵای ئایینەکەیە لەوێدایە. ئەم پەرستگەیە قیبلە و جێگەی حەجی ئێزدییەکانە، هاوکات چەندین کانی و شوێنی پیرۆزی وەک «کانیا سپی» لەخۆ دەگرێت، کە لە ڕێوڕەسمە ئایینییەکان و مۆرکردنی باوەڕداران و ئامادەکردنی کەلوپەلە پیرۆزەکاندا بەکار دێت.

وردەکاریی ڕێوڕەسمی قەباغ و بەرێ شباك
بەپێی زانیارییەکانی قەندیل پرێس، لە ڕێوڕەسمی قەباغدا سێ هۆزی ئێزدی (قایدی، تڕک و مامووسی) بەشدار دەبن؛ نوێنەرانی ئەم هۆزانە لەسەر چیای عەرەفات و سەربانی سۆکا مەعریفەتێ بە تەقاندنی فیشەک و دەنگی دەف و شمشاڵ دەستپێکردنی نەریتەکە ڕادەگەیەنن و سەمای تایبەت بەو ڕۆژە کە بە «سەمای بلند» ناسراوە ئەنجام دەدرێت. لە درێژەی ڕێوڕەسمەکەدا، قوربانیکردنی گا وەک نەریتێکی دێرین بەڕێوە دەچێت و گۆشتەکەی وەک خۆراکی پیرۆز (سمات) لە بەردەم مەزاری شێشمس ئامادە دەکرێت و بەسەر ئامادەبوواندا دابەش دەکرێت؛ سەرچاوە مێژووییەکان ئەم نەریتە بە ڕەگی میترایی و گۆڕانکاریی وەرزەکان و هاتنی وەرزی بارانبارینەوە گرێ دەدەنەوە.
​هاوکات، ڕێوڕەسمی تایبەت بە «بەرێ شباك» بەڕێوە چوو، کە بە تەختی ئێزی دادەنرێت و پێکهاتەیەکی مێژووییە لە ٨١ پارچەی مسی و چوار دەسک پێک هاتووە. بەپێی نەریتەکان، بەرێ شباك لە گوندی بەحزانێوە دەهێنرێتە پەرستگەی لالش و دەخرێتە نێو ئاوی کانیا سپی، پاشان لە ڕۆژی دیاریکراودا بە سەمای قانوون و سرووتی ئایینی دەشۆردرێت (جوان دەکرێت) و دەبرێتە مەحفەلی شێخادی. لە کۆتایی ڕێوڕەسمەکانیشدا، پێش ئاوابوونی خۆر، ئەم پێکهاتەیە لەلایەن بنەماڵەی شێخ برێمی شەمسانییەوە دەگەڕێندرێتەوە بۆ شوێنی پاراستنی خۆی لە بەحزانێ.

دووبارە هەوڵبدەرەوە

مەسرور بارزانی: ڕێگری لە هەر هەوڵێک دەکەین بۆ دابەشکردن و لاوازکردنی قەوارەی هەرێم

قەندیل پرێس – هەولێر ئەمڕۆ یەکشەممە، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *